Szczeniak gryzie i warczy - co z tym zrobić

Gryzienie martwi. Warczenie przeraża.

Ta różnica w reakcji opiekunów jest sama w sobie problemem, bo prowadzi do postępowania, które psuje więcej, niż naprawia. Gryzienie zwykle mija samo, o ile nie zostanie przypadkiem wzmocnione. Warczenie jest informacją i karanie go usuwa ostrzeżenie, zostawiając to, co po nim następuje.

Gryzienie: co jest normą

Szczeniak poznaje świat pyskiem, tak jak małe dziecko rękami. Nasilenie przypada między ósmym a szesnastym tygodniem życia, potem stopniowo słabnie i wygasa około szóstego, siódmego miesiąca, gdy kończy się wymiana uzębienia.

W tym czasie rzeczy, które są normalne: chwytanie rąk i rękawów, wieszanie się na nogawkach, wgryzanie w meble i buty, ostre zęby zostawiające zadrapania. Rzeczy, które normalne nie są: rany wymagające opatrunku, gryzienie połączone ze sztywnieniem całego ciała, atakowanie po ukaraniu.

Trzy rzeczy, które działają

Przerwanie zabawy. Zęby na skórze oznaczają natychmiastowy koniec: wstajesz bez słowa, wychodzisz za drzwi na dwadzieścia, trzydzieści sekund, wracasz spokojnie. Konsekwencja jest tu ważniejsza niż siła reakcji, więc musi być identyczna u wszystkich domowników.

Popularne piszczenie działa u części szczeniąt, a u części odwrotnie, bo wysoki dźwięk je podnieca. Jeśli po kilku dniach gryzienie się nasila, zrezygnuj z piszczenia.

Przekierowanie na gryzak. Zawsze w zasięgu ręki, w kilku miejscach w mieszkaniu. Szczeniak, który chwyta rękę, dostaje coś, w co wolno gryźć, i za to jest chwalony. Samo odsuwanie ręki bez alternatywy uczy niewiele.

Zabawy, które nie polegają na rękach. Szarpak, przeciąganie liny, rzucanie zabawki. Zabawa polegająca na drażnieniu szczeniaka dłonią uczy dokładnie tego, czego potem chcesz się pozbyć.

Przemęczenie, czyli najczęściej pomijana przyczyna

Wieczorny szał z gryzieniem, około dwudziestej, wygląda na nadmiar energii i prawie zawsze jest jego przeciwieństwem.

Szczeniak potrzebuje 18-20 godzin snu na dobę, a przemęczony nie zwalnia, tylko przyspiesza: biega w kółko, chwyta wszystko, przestaje reagować na cokolwiek. Reakcja odruchowa, czyli dodatkowy spacer albo więcej zabawy, pogłębia problem.

Rozwiązaniem jest wtedy wymuszona drzemka: kojec albo osobne pomieszczenie, cisza, dwadzieścia minut. Ile snu jest realnie potrzebne i jak rozpoznać przemęczenie, opisaliśmy w tekście o śnie szczeniaka.

Hamowanie siły ucisku

Szczenięta uczą się dozowania siły od rodzeństwa i matki, głównie między szóstym a dziewiątym tygodniem życia. Gdy jedno ugryzie za mocno, zabawa się kończy i to jest cała lekcja.

Dlatego szczenię odebrane od miotu za wcześnie, przed ukończeniem ośmiu tygodni, gryzie zwykle mocniej i uczy się tego wolniej. Nadrabia się to później, ale wymaga większej konsekwencji.

Praktyczny wniosek: celem pierwszych tygodni nie jest całkowite wyeliminowanie zębów z kontaktu, tylko stopniowe obniżanie siły. Najpierw znikają ugryzienia bolesne, potem mocne, na końcu wszystkie.

Warczenie

Tu jedna zasada jest ważniejsza od reszty tekstu: warczenia się nie karze.

Warczenie znaczy: to, co się teraz dzieje, jest dla mnie nieprzyjemne. Jest ostrzeżeniem, które daje człowiekowi czas na wycofanie się. Pies ukarany za warczenie uczy się, że ostrzeganie kończy się źle, więc przestaje ostrzegać. Ugryzienie zostaje, tylko przychodzi bez zapowiedzi i wtedy właściciele mówią, że pies ugryzł “bez powodu”.

Zamiast karać, ustal, co je wywołuje. Najczęściej jest to jedna z trzech sytuacji: obrona zasobu, dotykanie miejsca, które boli, albo przymus, przed którym pies nie może uciec.

Zasoby: miska, kość, legowisko

Warczenie przy misce jest częste i dobrze poznane, a rada, która krąży od dekad, jest dokładnie odwrotna do skutecznej.

Wkładanie ręki do miski i zabieranie jedzenia “żeby wiedział, kto tu rządzi” uczy szczeniaka, że twoja obecność przy misce oznacza stratę. Reakcją na stratę jest obrona i tak powstaje problem, którego wcześniej nie było.

Co działa: przechodząc obok jedzącego psa, dorzuć mu do miski coś lepszego niż to, co je. Kilkanaście powtórzeń i twoje zbliżanie się zaczyna zapowiadać zysk. Przy kości albo zdobyczy nie odbieraj jej ręką, tylko wymieniaj na coś atrakcyjniejszego rzuconego na podłogę.

Legowisko i kojec traktuj jako miejsce, z którego psa się nie wyciąga. Pies potrzebuje przestrzeni, gdzie nikt go nie dotyka, zwłaszcza w domu z dziećmi.

Kiedy to nie jest zwykłe szczenięce gryzienie

Kilka sygnałów zmienia obraz i oznacza rozmowę ze specjalistą, a nie kolejny tydzień treningu:

• sztywnienie i zamieranie w bezruchu przed ugryzieniem, cisza zamiast warczenia,
• ugryzienia zostawiające rany przebijające skórę,
• gryzienie przy dotykaniu jednego konkretnego miejsca, co jest sygnałem bólu i wymaga najpierw badania weterynaryjnego,
• nagła zmiana u szczeniaka, który wcześniej tego nie robił,
• gryzienie skierowane wyłącznie w jedną osobę w domu,
• brak jakiejkolwiek poprawy po czterech tygodniach konsekwentnej pracy.

Przy pierwszym i trzecim punkcie zacznij od wizyty u weterynarza. Ból jest jedną z częstszych przyczyn nagłej zmiany zachowania u młodego psa i nie da się go wytrenować.

Czego nie robić

Alfa-rolki, przewracanie szczeniaka na grzbiet i przytrzymywanie, ściskanie pyska, klapsy, potrząsanie za skórę karku, wpychanie ręki głęboko do pyska. Wszystkie te metody wywodzą się z nieaktualnych teorii o dominacji, a stanowiska towarzystw behawioralnych są w tej sprawie jednoznaczne: zwiększają ryzyko agresji zamiast je obniżać.

Praktyczny problem jest prostszy: pies, który boi się twoich rąk, nie przestaje gryźć. Zaczyna gryźć z innego powodu.

Dzieci w domu

Dzieci poniżej mniej więcej ósmego roku życia nie są w stanie samodzielnie zarządzać kontaktem ze szczeniakiem i nie powinny tego robić. Zasady, które warto ustalić od pierwszego dnia: pies ma swoje miejsce, gdzie nikt go nie zaczepia, zabawy z bieganiem i piskami odbywają się bez psa, a każdy kontakt jest nadzorowany przez dorosłego.

Szczeniak w tym okresie potrzebuje też planowej socjalizacji, która nie kończy się na dzieciach i innych psach. Jak pogodzić ją z niedokończoną serią szczepień, opisaliśmy w tekście o szczepieniach szczeniaka.

Resztę pierwszego tygodnia i ustawienie rytmu dnia zebraliśmy w poradniku o pierwszych dniach szczeniaka w domu, a osobno rozpisaliśmy naukę czystości, bo te dwie sprawy zwykle dzieją się jednocześnie i obie testują cierpliwość w tych samych tygodniach.

Źródła

• American Veterinary Society of Animal Behavior, Position Statement on Punishment
• AVSAB, Position Statement on Puppy Socialization
• Merck Veterinary Manual, Behavioral Problems of Dogs
• Landsberg G., Hunthausen W., Ackerman L., Behavior Problems of the Dog and Cat