Skutki uboczne szczepienia u psa - co jest normalne, a co nie

W badaniu obejmującym ponad milion zaszczepionych psów działania niepożądane w ciągu trzech dni po szczepieniu odnotowano u około 38 na 10 000 zwierząt. To niecałe cztery dziesiąte procenta.

Liczba jest niska, ale nie zerowa, i sposób, w jaki rozkłada się na poszczególne psy, jest w tym temacie ciekawszy niż sama średnia.

Kto reaguje częściej

Z tego samego badania wynika kilka zależności, o których rzadko się mówi przed wizytą.

Masa ciała. Ryzyko rośnie wraz ze spadkiem masy psa. Dawka szczepionki jest ta sama dla chihuahua i dla berneńczyka, a różnica wielkości bywa czterdziestokrotna.

Liczba preparatów podanych jednego dnia. Każda dodatkowa szczepionka podnosiła ryzyko o około 27 procent u psów do 10 kg i o 12 procent u psów cięższych.

Wiek. Psy w wieku około roku do trzech lat reagowały częściej niż szczenięta w wieku 2-9 miesięcy.

Praktyczny wniosek dotyczy głównie psów małych ras: przy yorku, chihuahua czy szpicu warto zapytać o rozłożenie szczepień na dwie wizyty zamiast podawania trzech preparatów w ciągu pięciu minut.

Co mieści się w normie

Przez pierwsze 24-48 godzin po szczepieniu spodziewaj się i nie panikuj:

• ospałość, więcej snu, mniejsza chęć na spacer,
• bolesność i lekki obrzęk w miejscu wkłucia, czasem pies unika dotykania karku,
• mniejszy apetyt, pominięcie jednego posiłku,
• niewielki wzrost temperatury, do około 39,5 stopnia,
• u szczeniąt czasem jeden dzień, w którym pies jest wyraźnie mniej zabawny niż zwykle.

To wszystko jest efektem pracy układu odpornościowego i mija samo. Nie wymaga leków przeciwgorączkowych, a już na pewno nie ludzkich.

Co oznacza powrót do lecznicy

Reakcje poważne pojawiają się szybko, zwykle w ciągu minut do godziny od podania preparatu.

Objawy, które liczą się jako alarm:

• obrzęk pyska, warg i powiek, dający charakterystyczny wygląd napuchniętej twarzy,
• pokrzywka: bąble na skórze, najlepiej widoczne na brzuchu i pachwinach,
• wymioty i biegunka wkrótce po szczepieniu,
• trudności z oddychaniem, świsty, sinawe dziąsła,
• osłabienie, chwiejny chód, zapaść.

Jeden z tych punktów zaskakuje najczęściej. U psów narządem, który reaguje najsilniej w przebiegu anafilaksji, jest wątroba, dlatego wymioty i biegunka bywają pierwszym objawem ciężkiej reakcji, a nie zwykłą niestrawnością. Pies, który wymiotuje pół godziny po szczepieniu, wraca do lecznicy.

Z tego wynika prosta zasada, którą warto stosować szczególnie przy psach małych: po szczepieniu zostań przez 20-30 minut w okolicy lecznicy, zamiast od razu jechać do domu.

Guzek w miejscu wkłucia

Niewielkie zgrubienie pod skórą jest częste i wynika z miejscowego odczynu zapalnego. Zwykle znika w ciągu kilku tygodni.

Zbadać trzeba go wtedy, gdy rośnie, przekracza dwa centymetry, jest bolesny, owrzodziały albo utrzymuje się dłużej niż trzy miesiące. Zasada jest ta sama co przy innych zmianach skórnych: to, co nie maleje, ocenia się cytologicznie.

Rzadkie reakcje

Opisywane są także reakcje opóźnione i rzadkie: immunologiczna małopłytkowość, niedokrwistość hemolityczna o podłożu immunologicznym, zmiany skórne w miejscu podania. Występują na tyle rzadko, że przy pojedynczym psie nie są argumentem w decyzji o szczepieniu, ale są powodem, dla którego każdą nietypową reakcję warto zgłosić lekarzowi i odnotować w książeczce.

Co zrobić, żeby zmniejszyć ryzyko

Szczep psa zdrowego. Pies z biegunką, gorączką, po zabiegu albo w trakcie leczenia obniżającego odporność czeka. Kilka dni zwłoki nic nie zmienia.

Umów wizytę rano, nie na koniec dnia i nie w piątek wieczorem. Jeśli coś się wydarzy, lecznica jeszcze pracuje.

Zgłoś wcześniejsze reakcje. Pies z historią reakcji poszczepiennej bywa premedykowany, szczepiony pojedynczymi preparatami i obserwowany na miejscu przez godzinę.

Rozdziel preparaty, jeśli pies jest mały i dostaje kilka naraz.

Zapytaj o miano przeciwciał przy szczepieniach podstawowych u psa dorosłego z historią reakcji. WSAVA dopuszcza tę drogę jako alternatywę dla rutynowego doszczepiania, choć jest droższa od samego szczepienia. Które szczepienia w ogóle wymagają regularnego powtarzania, rozpisaliśmy w kalendarzu szczepień psa, a zasady po przerwie w tekście o szczepieniu po terminie.

Co robić w domu po szczepieniu

Przez pierwszą dobę spokojny dzień: krótszy spacer, bez zabaw na wybiegu, bez szkolenia i bez kąpieli. Woda i jedzenie jak zwykle, choć pies może zjeść mniej.

Nie podawaj leków przeciwgorączkowych ani przeciwzapalnych z własnej inicjatywy. Ludzkie preparaty są dla psa groźne, a weterynaryjne mogłyby zaburzyć odpowiedź na szczepionkę, więc decyzję o nich podejmuje lekarz.

Zapisz w książeczce datę i nazwę preparatu, a jeśli wystąpiła jakakolwiek reakcja, dopisz też jej opis i czas pojawienia się. Ta notatka jest przy kolejnym szczepieniu, za rok albo za trzy lata, jedyną wiarygodną informacją, jaką będziesz mieć.

Jeśli pies jest po szczepieniu wyraźnie posmutniały, zostaw mu spokojne miejsce i nie zmuszaj do interakcji. U większości psów wszystko wraca do normy następnego dnia rano.

Proporcje, o których łatwo zapomnieć

Rozmowa o działaniach niepożądanych ma sens tylko wtedy, gdy po drugiej stronie postawi się to, przed czym szczepienie chroni.

Parwowiroza u niezaszczepionego szczeniaka jest chorobą kosztowną, ciężką i często śmiertelną, a w Polsce nadal występuje. Wścieklizna jest nieuleczalna i objęta obowiązkiem ustawowym, o czym piszemy w tekście o szczepieniu na wściekliznę. Ryzyko reakcji rzędu kilku dziesiątych procenta, w większości łagodnej i mijającej samoistnie, stoi naprzeciw ryzyka, które liczy się inaczej.

Sensowny wniosek nie brzmi więc “szczepić mniej”, tylko “szczepić rozsądniej”: psa zdrowego, tyloma preparatami, ile faktycznie potrzebuje, z uwzględnieniem jego wielkości i historii. Harmonogram pierwszego roku, w którym tych decyzji jest najwięcej, opisaliśmy w tekście o szczepieniach szczeniaka.

Źródła

• Moore G.E. i wsp., Adverse events diagnosed within three days of vaccine administration in dogs, JAVMA, 2005
• JAVMA 2023, Breed, smaller weight, and multiple injections are associated with increased adverse event reports following canine vaccine administration
• WSAVA, Guidelines for the Vaccination of Dogs and Cats
• Merck Veterinary Manual, Vaccination Reactions in Animals