Szczekanie psa - dlaczego szczeka i co z tym zrobić

Domofon. Cztery szczeknięcia. Sąsiad wychodzi na klatkę, znowu cztery. Ktoś przechodzi pod oknem i jest ich osiem. Po kwadransie masz ochotę krzyknąć, krzyczysz, a pies szczeka głośniej, bo właśnie dołączyłaś.

To jest zresztą pierwsza rzecz warta zrozumienia: dla psa twój podniesiony głos brzmi jak wsparcie, nie jak sprzeciw. Szczekacie razem na to samo.

Szczekanie nie jest usterką

Warto to ustawić na starcie, bo od tego zależy, jakie cele sobie postawisz. Pies komunikuje się głosem tak, jak człowiek mówi. Część ras była przez pokolenia selekcjonowana dokładnie pod kątem donośnego alarmowania i u nich to nie efekt uboczny, tylko cecha, o którą ktoś celowo zabiegał.

Realnym celem jest ograniczenie szczekania do rozsądnej ilości i skrócenie jego czasu. Pies, który szczeknie trzy razy na domofon i idzie na miejsce, to sukces. Pies, który nie reaguje na nic, to zwykle albo pies wyjątkowo flegmatyczny, albo pies czymś przytłoczony.

Najpierw ustal typ szczekania

Ta sama czynność ma różne przyczyny, a różne przyczyny wymagają różnych rozwiązań. Zanim sięgniesz po jakąkolwiek metodę, obserwuj przez kilka dni: kiedy dokładnie pies szczeka, co się wtedy dzieje, jak wygląda jego ciało.

Alarmowe i terytorialne. Krótkie serie, wyzwalane konkretnym bodźcem: domofon, kroki na klatce, ktoś za oknem. Pies zwykle jest napięty, biegnie w stronę źródła. Najczęstszy typ w bloku.

Powitalne i z podniecenia. Wysokie, urywane, przy merdaniu całym ciałem i podskakiwaniu. Pojawia się przy powrocie do domu i na widok innego psa.

Z nudów. Monotonne, rytmiczne, ciągnące się długo, często gdy pies jest sam. Brzmi jakby pies szczekał do siebie, bo w zasadzie tak jest.

Ze strachu. Niższe, przeplatane warczeniem, przy ciele cofniętym do tyłu, uszach położonych, czasem podkulonym ogonie. Pies próbuje zwiększyć dystans, a nie zaatakować.

O uwagę. Krótkie, kierowane wprost na ciebie, często przy wpatrywaniu się. Pojawia się dokładnie wtedy, gdy zajmujesz się czymś innym.

Frustracyjne. Gdy pies czegoś chce i nie może dostać: drugi pies po drugiej stronie ulicy, wiewiórka na drzewie, jedzenie na blacie.

Ten podział nie jest akademicki. Pies szczekający ze strachu i pies szczekający o uwagę wymagają przeciwnych reakcji: pierwszemu trzeba pomóc poczuć się bezpiecznie, drugiego trzeba przestać nagradzać uwagą.

Co działa

Ogranicz bodziec, zanim zaczniesz szkolić

Najprostszy krok jest najczęściej pomijany. Jeśli pies szczeka na wszystko, co widzi przez okno wychodzące na chodnik, zasłoń dolną część szyby folią mleczną albo przestaw fotel, z którego prowadzi obserwację. Jeśli reaguje na każdy dźwięk z klatki, włącz w tle radio albo szum, który zamaskuje kroki.

To nie jest rozwiązanie zastępcze. Pies, który sto razy dziennie ćwiczy szczekanie na przechodniów, utrwala nawyk. Odcięcie bodźca przerywa ten trening.

Naucz komendy „koniec”

Metoda, która brzmi absurdalnie i działa: najpierw naucz psa szczekać na sygnał.

Poczekaj na moment, gdy pies i tak zaszczeka, powiedz „głos” i nagrodź. Po kilkudziesięciu powtórzeniach pies kojarzy słowo z czynnością. Gdy masz szczekanie pod kontrolą, wprowadź drugie słowo: powiedz „koniec”, odczekaj sekundę ciszy i nagrodź właśnie ciszę.

Sekret tkwi w tym, żeby nagradzać ciszę, a nie przerwę na złapanie oddechu. Zaczynasz od jednej sekundy, potem trzech, potem dziesięciu.

Daj psu alternatywę

Sama komenda przestania rzadko wystarcza, bo pies zostaje z pobudzeniem i bez pomysłu, co zrobić. Znacznie lepiej działa nauczenie konkretnej sekwencji: domofon oznacza pójście na posłanie.

Ćwicz na sucho, bez gości. Ktoś naciska domofon, ty prowadzisz psa na posłanie i nagradzasz. Po wielu powtórzeniach domofon zaczyna być sygnałem do pójścia na miejsce, a nie do biegnięcia pod drzwi.

Zmęcz psu głowę, nie same nogi

Przy szczekaniu z nudów godzina spaceru bez zajęcia dla nosa daje mniej niż dwadzieścia minut węszenia. Mata węchowa, rozsypanie karmy w trawie, zabawki, z których trzeba wydobyć jedzenie, praca węchowa na spacerze. Pies zmęczony umysłowo śpi, a nie szuka zajęcia w postaci komentowania świata.

Warto przy okazji sprawdzić, czy pies dostaje odpowiednią ilość jedzenia, bo część zachowań poszukiwawczych wynika po prostu z głodu. Punkt wyjścia znajdziesz w tekście o tym, ile karmić psa.

Co nie działa

Krzyk. Omówiony na początku. Dla psa to dołączenie do chóru, a dla psa szczekającego o uwagę wręcz nagroda.

Karanie po fakcie. Pies nie łączy kary z czymś, co robił dziesięć minut temu. Łączy ją z tym, co dzieje się teraz, czyli z twoim powrotem do domu.

Niekonsekwencja. Jeśli szczekanie czasem sprowadza uwagę, a czasem nie, utrwala się mocniej, niż gdyby działało zawsze. Nieregularna nagroda jest najsilniejszym wzorcem uczenia, jaki istnieje, i tu działa przeciwko tobie.

Obroże antyszczekowe. Tłumią objaw, nie ruszają przyczyny i nie mówią psu, co ma robić zamiast. Przy szczekaniu ze strachu dokładają nieprzyjemne doznanie do sytuacji, która już psa stresuje, więc problem potrafi się pogłębić albo przenieść na inne zachowanie.

Kiedy to sprawa dla weterynarza, a nie dla szkolenia

Nagła zmiana w szczekaniu u psa, który wcześniej tego nie robił, zasługuje na badanie. Ból sprawia, że pies staje się drażliwy i głośniejszy. U psa starszego nasilone szczekanie, zwłaszcza w nocy i bez wyraźnego powodu, bywa objawem zaburzeń poznawczych, czyli psiego odpowiednika demencji. Pogorszenie słuchu albo wzroku również zmienia sposób reagowania na otoczenie.

Jeśli twój pies wchodzi w wiek senioralny, przyda ci się szerszy obraz tego, co zmienia się w organizmie starszego psa.

Sąsiedzi

Jeśli problem dotyczy hałasu w bloku, warto wiedzieć, że sama rozmowa z sąsiadem zwykle daje więcej niż cokolwiek innego. Powiedz, że pracujesz nad tematem i podaj konkret: że ćwiczycie reakcję na domofon, że zasłoniłaś okno. Ludzie znoszą hałas znacznie lepiej, gdy widzą, że ktoś się nim zajmuje.

Podsumowanie

Zacznij od obserwacji, nie od metody. Zapisz przez trzy dni, kiedy pies szczeka i co się wtedy dzieje, a typ szczekania sam się z tego wyłoni. Potem odetnij bodziec, naucz alternatywnego zachowania i przestań nagradzać szczekanie uwagą, także tą w formie krzyku.

Jeśli szczekanie pojawia się głównie pod twoją nieobecność i towarzyszą mu ślinienie, niszczenie drzwi albo załatwianie się w domu, to prawdopodobnie nie jest problem z hałasem, tylko lęk separacyjny, a ten wymaga pracy z behawiorystą. Nagła zmiana zachowania u psa dorosłego albo starszego zasługuje najpierw na wizytę u weterynarza.

Źródła

• American Veterinary Society of Animal Behavior, materiały o wokalizacji u psów
• Merck Veterinary Manual, rozdział o zaburzeniach behawioralnych psów
• RSPCA, poradniki dotyczące nadmiernego szczekania