Paracetamol i inne ludzkie leki - dlaczego są groźne dla psa

Pies nie jest małym człowiekiem i różnica nie sprowadza się do masy ciała. Jego wątroba inaczej przetwarza część leków, a niektóre szlaki metaboliczne, które u ludzi unieszkodliwiają substancję, u psa działają wolniej albo prowadzą do bardziej toksycznych produktów.

Do tego dochodzi arytmetyka. Tabletka zaprojektowana dla osoby ważącej 70 kg, podana psu ważącemu 5 kg, oznacza dawkę czternaście razy wyższą w przeliczeniu na kilogram.

Paracetamol

Najczęściej podawany psom w dobrej wierze, bo w domowej apteczce uchodzi za najłagodniejszy lek przeciwbólowy.

U psa nadmiar paracetamolu wyczerpuje zapasy glutationu w wątrobie, a powstający metabolit uszkadza komórki wątrobowe. Druga ścieżka toksyczności dotyczy krwi: hemoglobina utlenia się do methemoglobiny, która nie przenosi tlenu.

Objawy zatrucia opisywano powyżej około 100 mg na kilogram masy ciała, a methemoglobinemię przy dawkach wyższych. W praktyce oznacza to, że jedna tabletka 500 mg u psa ważącego 5 kg jest już w tym zakresie.

Na co patrzeć: sinawe albo brązowawe dziąsła, przyspieszony oddech, obrzęk pyska i łap, wymioty, apatia, ciemny mocz, później żółtaczka. Istnieje odtrutka, N-acetylocysteina, ale działa tym lepiej, im wcześniej zostanie podana.

Uczciwe zastrzeżenie: paracetamol bywa stosowany u psów w medycynie weterynaryjnej, w dawkach ustalanych przez lekarza. Margines bezpieczeństwa jest jednak wąski i nie ma powodu, żeby eksperymentować z tym w domu.

Ibuprofen, ketoprofen i inne leki przeciwzapalne

Ta grupa jest najczęstszą przyczyną zatruć lekami u psów w Polsce.

Mechanizm jest podwójny: uszkodzenie bariery śluzowej żołądka i zaburzenie przepływu krwi przez nerki. Skutkiem są nadżerki i wrzody, a przy wyższych dawkach ostre uszkodzenie nerek.

Skala znowu jest nieprzyjazna: tabletka ibuprofenu 200 mg podana psu ważącemu 5 kg to 40 mg na kilogram, czyli zakres, w którym opisuje się już zmiany w przewodzie pokarmowym.

Objawy: wymioty, czasem z domieszką przypominającą fusy od kawy, brak apetytu, bolesny brzuch, czarny smolisty kał, później wzmożone pragnienie i zmniejszona ilość moczu. Co dokładnie oznaczają poszczególne postaci krwi w wymiocinach, opisaliśmy w tekście o wymiotach z krwią.

To samo dotyczy kwasu acetylosalicylowego i innych preparatów z tej grupy dostępnych bez recepty.

Leki, o których nikt nie myśli

Preparaty na katar i zatoki z pseudoefedryną albo fenylefryną. Silne pobudzenie, przyspieszone tętno, nadciśnienie, drgawki, wzrost temperatury ciała. Jedna tabletka wystarcza u małego psa.

Leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI i wenlafaksyna. Zespół serotoninowy: pobudzenie, drżenia, sztywność, wymioty, wysoka temperatura.

Leki nasenne i uspokajające. U części psów wywołują paradoksalne pobudzenie zamiast senności, u innych głęboką sedację z zaburzeniami oddychania.

Leki na nadciśnienie, zwłaszcza blokery kanału wapniowego. Groźny spadek ciśnienia i tętna, objawy z opóźnieniem przy preparatach o przedłużonym uwalnianiu.

Suplementy. Witamina D w wysokich dawkach prowadzi do zaburzeń gospodarki wapniowej i uszkodzenia nerek. Preparaty żelaza są toksyczne dla przewodu pokarmowego i wątroby. Tabletki do ssania, gumy i witaminy oznaczone jako bez cukru bywają słodzone ksylitolem, który u psów działa w bardzo małych ilościach.

Maści i preparaty na skórę

Ta kategoria zaskakuje najbardziej, bo nikt nie traktuje kremu jak leku, który pies może zjeść.

Kremy z 5-fluorouracylem, stosowane w dermatologii onkologicznej, po zliźnięciu przez psa bywają śmiertelne. Opisywane są przypadki, w których pies rozgryzł tubkę.

Preparaty z kalcypotriolem na łuszczycę powodują gwałtowny wzrost poziomu wapnia.

Żele hormonalne, wcierane w skórę przez człowieka, przenoszą się na psa przez kontakt. Skutkiem bywają zaburzenia hormonalne u psa mieszkającego z osobą stosującą taki preparat, a rozpoznanie zajmuje zwykle miesiące, bo nikt o to nie pyta.

Maści z ibuprofenem i diklofenakiem stosowane na stawy działają tak samo jak tabletki, jeśli pies zliże je ze skóry człowieka albo z opatrunku.

Co podać psu, który ma ból

Wyłącznie preparat weterynaryjny, dobrany przez lekarza. Do dyspozycji jest kilka grup: niesteroidowe leki przeciwzapalne zarejestrowane dla psów, takie jak meloksykam, karprofen czy firokoksyb, gabapentyna przy bólu neuropatycznym, a przy silnym bólu leki opioidowe.

Wszystkie wymagają dobrania dawki do masy ciała i sprawdzenia przeciwwskazań, między innymi stanu nerek i wątroby. Żadnego z nich nie łączy się z drugim lekiem z tej samej grupy ani ze sterydem.

Co robić po połknięciu

Zadzwoń natychmiast, nie czekając na objawy. Podaj nazwę handlową, substancję czynną, dawkę w miligramach, liczbę tabletek i godzinę.

Zabierz opakowanie albo blister. Nie wywołuj wymiotów bez konsultacji, bo przy części sytuacji jest to przeciwwskazane. Ogólne zasady postępowania przy podejrzeniu zatrucia zebraliśmy w osobnym tekście.

Przy wielu lekach objawy pojawiają się z opóźnieniem, kiedy uszkodzenie już trwa. Dobre samopoczucie psa godzinę po połknięciu tabletki nie jest informacją, na której warto się opierać.

Leki weterynaryjne też wymagają uwagi

Warto dodać, że sam fakt, iż preparat jest przeznaczony dla psów, nie czyni go obojętnym.

Najczęstsze błędy w tej grupie to podanie leku przepisanego innemu psu, o innej masie ciała, kontynuowanie kuracji przeciwzapalnej dłużej niż zalecono oraz łączenie preparatu z resztką leku z poprzedniej terapii. Ten ostatni scenariusz, zwłaszcza połączenie leku przeciwzapalnego ze sterydem, jest jedną z częstszych przyczyn wrzodów żołądka u psów leczonych zgodnie z dobrymi intencjami opiekuna.

Resztki leków po zakończonej terapii wyrzucaj albo oddawaj do apteki, zamiast trzymać je w szufladzie na przyszłość.

Jak zabezpieczyć apteczkę

Leki w zamkniętej szafce, nie na blacie, nie na nocnym stoliku i nie w torbie zostawionej na krześle. Blister upuszczony na podłogę znika u psa w kilka sekund.

Osobna zasada dla gości: torebki i plecaki zostawiane w przedpokoju są jednym z najczęstszych źródeł zatruć lekami. Wystarczy jedno zdanie przy wejściu.

Pełną listę domowych zagrożeń, także tych spożywczych, zebraliśmy w przewodniku po produktach zakazanych dla psa.

Źródła

• MSD Veterinary Manual, Toxicoses From Human Analgesics in Animals
• ASPCA Animal Poison Control Center, Top Human Medication Poisons in Pets
• Merck Veterinary Manual, Acetaminophen Toxicosis in Animals
• Veterinary Partner (VIN), Human Medications Toxic to Dogs