Babeszjoza u psa - objawy, przebieg i rokowania

Mocz w kolorze mocnej herbaty jest objawem, po którym większość opiekunów w końcu dzwoni do lecznicy. Szkoda, bo pojawia się późno, kiedy część krwinek już się rozpadła.

Wcześniejsze objawy są mniej efektowne i przez to łatwiejsze do zbagatelizowania: pies nagle nie chce jeść, jest gorący i nie ma siły wstać.

Co to właściwie jest

Babeszjoza jest chorobą pasożytniczą wywołaną przez pierwotniaki z rodzaju Babesia, w Europie najczęściej przez gatunek Babesia canis. Pasożyt wnika do krwinek czerwonych i je niszczy, a skutkiem jest gwałtownie narastająca niedokrwistość.

Przenosi się przez kleszcze, w Polsce głównie przez kleszcza łąkowego (Dermacentor reticulatus), który bytuje na łąkach, nieużytkach i skrajach lasów, i którego zasięg w ostatnich dekadach się poszerzył. Aktywny jest wczesną wiosną i jesienią, w temperaturach, przy których nikt już nie myśli o kleszczach.

Do przeniesienia pasożyta potrzeba kilkudziesięciu godzin żerowania. To jest dokładnie powód, dla którego szybkie znalezienie i usunięcie kleszcza ma sens, a technika jego usuwania ma znaczenie. Jak to zrobić, żeby nie zostawić resztek i nie wycisnąć zawartości, opisaliśmy w instrukcji usuwania kleszcza.

Kiedy się to pojawia

Objawy przychodzą zwykle 1-3 tygodnie po ukąszeniu, czasem szybciej, już po pięciu dniach.

Ta zwłoka jest istotna z praktycznego powodu: opiekun zwykle nie pamięta żadnego kleszcza, bo pasożyt odpadł dawno temu i nikt go nie zauważył. Brak historii ukąszenia niczego nie wyklucza i nie warto go traktować jako argumentu.

Objawy w kolejności pojawiania się

1. Wysoka gorączka, zwykle 40-41 stopni. Pies jest gorący w dotyku, zwłaszcza uszy i pachwiny.
2. Apatia i osłabienie. Pies leży, nie reaguje jak zwykle, nie chce iść na spacer.
3. Nagła utrata apetytu, często całkowita i z dnia na dzień.
4. Blade lub żółtawe dziąsła, w miarę narastania niedokrwistości.
5. Ciemny mocz, brunatny, w kolorze mocnej herbaty.
6. Żółtaczka: żółte zabarwienie białkówek oczu i błon śluzowych.
7. Wymioty, biegunka, przyspieszony oddech, u części psów powiększona śledziona wyczuwalna w badaniu.

Sekwencja bywa skrócona i u psów młodych choroba potrafi przebiegać piorunująco, w ciągu jednej doby.

Diagnostyka

Podstawą jest rozmaz krwi obwodowej, w którym widać pierwotniaki w krwinkach. Jeden szczegół decyduje o czułości tego badania: krew pobiera się z naczyń włosowatych, czyli z nakłutej opuszki albo z brzegu małżowiny usznej, a nie z żyły. W krwi włośniczkowej zarażonych krwinek jest więcej i badanie częściej wychodzi dodatnie.

Ujemny rozmaz nie wyklucza choroby, zwłaszcza w pierwszych godzinach. Wtedy stosuje się badanie PCR, dokładniejsze, ale wymagające czasu, którego przy ostrym przebiegu bywa mało.

Morfologia pokazuje charakterystyczny obraz jeszcze zanim spadnie hematokryt: małopłytkowość, czyli spadek liczby płytek krwi, jest jednym z najwcześniejszych i najbardziej stałych odchyleń. Do tego badanie biochemiczne z parametrami nerkowymi i wątrobowymi oraz badanie moczu.

Leczenie

W Polsce podstawowym lekiem jest imidokarb (preparat Imizol), podawany w iniekcji w dawce zwykle 3-6 mg na kilogram masy ciała, w razie potrzeby powtarzanej po około 14 dniach. Lek działa na pierwotniaka i u większości psów powoduje szybką poprawę.

Do tego dochodzi leczenie wspomagające, które w cięższych przypadkach decyduje o wyniku: płynoterapia dożylna, leki przeciwgorączkowe i przeciwzapalne, ochrona nerek, a przy głębokiej niedokrwistości transfuzja krwi.

Pies leczony wcześnie zwykle wraca do formy w ciągu dwóch, trzech dni. Opisywano też przypadki oporności Babesia canis na imidokarb i wtedy stosuje się schematy alternatywne, dobierane przez lekarza.

Powikłania i rokowanie

Rokowanie jest dobre przy wczesnym rozpoznaniu i pogarsza się z każdym dniem zwłoki.

Najpoważniejsze powikłania to ostre uszkodzenie nerek, uogólniona reakcja zapalna, zaburzenia krzepnięcia i niewydolność oddechowa. Pojawiają się głównie u psów leczonych późno, a ich leczenie jest długie, kosztowne i nie zawsze skuteczne.

Praktyczny wniosek jest jeden: przy gorączce i apatii u psa, który wiosną lub jesienią biegał po łące, badanie w kierunku babeszjozy jest tańsze i szybsze niż doba obserwacji.

Czy to zaraża

Chory pies nie zaraża bezpośrednio ani ludzi, ani innych psów w domu. Do przeniesienia potrzebny jest kleszcz albo, w rzadkich sytuacjach, transfuzja krwi od zarażonego dawcy.

Babesia canis nie wywołuje choroby u ludzi. Istnieją gatunki Babesia patogenne dla człowieka, ale to inne pierwotniaki i inne wektory.

Profilaktyka, która działa

Preparat przeciwkleszczowy stosowany przez cały sezon aktywności kleszczy, czyli od wczesnej wiosny do późnej jesieni, a w łagodne zimy praktycznie bez przerwy.

Istotna jest tu jedna różnica techniczna: część preparatów odstrasza kleszcze i nie dopuszcza do żerowania, część zabija je dopiero po przyczepieniu. Przy babeszjozie, gdzie liczy się czas żerowania, ta różnica przekłada się na ryzyko. Jak działają poszczególne grupy preparatów i jak dobrać je do trybu życia psa, rozpisaliśmy w przewodniku po kleszczach.

Do tego codzienne oglądanie psa po spacerach po łąkach i wysokich trawach, ze szczególną uwagą na uszy, szyję, pachy i pachwiny. Kleszcz znaleziony po kilku godzinach jest znacznie mniej groźny niż ten znaleziony po dwóch dniach, także wtedy, gdy nie udało się go wyjąć w całości.

Kiedy jechać do lecznicy

Tego samego dnia, jeśli pies ma gorączkę, jest apatyczny i nie chce jeść, zwłaszcza w sezonie aktywności kleszczy. Nie czekaj na ciemny mocz.

Natychmiast, jeśli mocz jest brunatny, dziąsła są blade lub żółte, pies się słania albo szybko i płytko oddycha.

Jeśli w ciągu ostatnich trzech tygodni znalazłaś na psie kleszcza, powiedz o tym od razu przy rejestracji. To jedno zdanie zmienia kolejność badań. Sam guzek pozostały po ukąszeniu nie ma z tym natomiast związku i nie jest wskazówką diagnostyczną, o czym piszemy w tekście o guzku po kleszczu.

Źródła

• ESCCAP, Przewodnik 5: Kontrola chorób wektorowych psów i kotów
• Merck Veterinary Manual, Babesiosis in Animals
• Charakterystyka Produktu Leczniczego Weterynaryjnego Imizol (imidokarb)
• Publikacje z zakresu oporności Babesia canis na imidokarb, piśmiennictwo weterynaryjne