Kleszcz źle wyrwany u psa - co zrobić z resztką

Kleszcz wyszedł, ale nie cały. W skórze został czarny punkcik, który wygląda jak wbita drzazga, i pierwsza myśl brzmi: trzeba to wyjąć.

Zwykle nie trzeba. Próba wyjęcia jest tu zresztą najczęstszą przyczyną problemu, który potem faktycznie wymaga wizyty.

Dlaczego resztka nie jest groźna

Patogeny wywołujące choroby odkleszczowe znajdują się w gruczołach ślinowych i przewodzie pokarmowym kleszcza, czyli w jego ciele. Fragment, który zostaje w skórze po urwaniu, to część aparatu gębowego: struktura zakotwiczająca, bez połączenia z resztą organizmu pasożyta.

Prościej: to kawałek martwej struktury, a nie źródło zakażenia. Nie może przekazać boreliozy, babeszjozy ani niczego innego.

Zostaje jedno realne ryzyko: ciało obce w skórze. Organizm reaguje na nie miejscowym stanem zapalnym, a jeśli dojdzie do zanieczyszczenia bakteriami, może rozwinąć się ropień.

Ryzyko chorób odkleszczowych zależy natomiast od tego, jak długo kleszcz żerował, a nie od tego, czy wyszedł w całości. Jeśli siedział dwie doby, ryzyko istnieje niezależnie od jakości usunięcia.

Co zrobić

Odkaź miejsce środkiem przeznaczonym dla zwierząt.

Zostaw resztkę w spokoju. Organizm potraktuje ją jak drzazgę i w ciągu kilku dni wypchnie ją sam wraz z naskórkiem.

Jeśli fragment wyraźnie wystaje ponad powierzchnię skóry, możesz spróbować chwycić go pęsetą i wyciągnąć jednym ruchem. Jedna próba. Jeśli nie wychodzi, przestań.

Obserwuj przez kilka dni. Notuj, czy zmiana rośnie, czy się zmniejsza.

Zapisz datę usunięcia kleszcza. To ważniejsze niż sama resztka, bo objawy chorób odkleszczowych pojawiają się po dniach lub tygodniach i wtedy ta data zmienia listę badań u weterynarza.

Czego nie robić

Nie rozkopuj skóry igłą. To najczęstszy błąd. Rana zrobiona przy wydłubywaniu jest większa niż fragment, który próbujesz wyjąć, a igła wprowadza bakterie z powierzchni skóry w głąb tkanki. Ropień po rozgrzebywaniu jest częstszy niż ropień po zostawieniu resztki w spokoju.

Nie ściskaj i nie wyciskaj miejsca ukąszenia.

Nie stosuj spirytusu, wody utlenionej ani jodyny. Drażnią i utrudniają gojenie.

Nie nakładaj tłustych maści. Zatrzymują wilgoć i sprzyjają namnażaniu bakterii.

Nie zaklejaj plastrem.

Co jest normalne, a co nie

Normalne i niewymagające żadnych działań:

• niewielkie zaczerwienienie utrzymujące się kilka dni,
• mały, twardy guzek, który stopniowo maleje przez tydzień do dwóch,
• czarny punkcik, który po kilku dniach znika sam,
• delikatne swędzenie w miejscu ukąszenia.

Wymaga wizyty:

• obrzęk, który rośnie zamiast maleć,
• miejsce gorące, wyraźnie bolesne, twarde,
• ropa albo sączenie,
• pies intensywnie liże i wygryza to miejsce,
• zmiana utrzymuje się dłużej niż dwa, trzy tygodnie bez poprawy,
• pojawia się gorączka albo apatia.

Uporczywe lizanie jednego miejsca zasługuje na osobną uwagę, bo od tego zaczyna się hot spot, czyli zmiana, która potrafi urosnąć do rozmiarów dłoni w ciągu jednego dnia.

Ważniejsze niż resztka: kolejne tygodnie

To część, którą łatwo pominąć, skupiając się na czarnym punkciku w skórze.

Przez 2-3 tygodnie po ukąszeniu obserwuj psa pod kątem:

• apatii i niechęci do ruchu,
• gorączki,
• braku apetytu,
• ciemnego moczu w kolorze mocnej herbaty,
• kulawizny, zwłaszcza zmieniającej nogę,
• obrzęku stawów.

Ciemny mocz przy apatii oznacza wyjazd do lecznicy tego samego dnia. To typowy obraz babeszjozy, która w Polsce jest realnym zagrożeniem, a nie ciekawostką. Szerzej piszemy o tym w tekście o kleszczach u psa.

Co jeszcze bywa mylone z resztką kleszcza

Nie każdy ciemny punkcik w skórze psa po usunięciu kleszcza jest fragmentem pasożyta.

Strupek po ranie. Miejsce ukąszenia goi się jak każde nakłucie i tworzy niewielki, ciemny strup. Odpada sam w ciągu kilku dni.

Brodawka albo znamię. Psy, zwłaszcza starsze, mają na skórze drobne zmiany, które przy dokładnym oglądaniu okolicy nagle rzucają się w oczy. Odróżnisz je po tym, że były tam wcześniej i nie zmieniają się z dnia na dzień.

Kleszcz, który dopiero się wczepił. Bardzo mały, świeżo przyczepiony kleszcz bywa wzięty za resztkę poprzedniego. Przy dobrym świetle widać przy skórze odnóża.

Zaskórnik albo zaczopowany mieszek włosowy.

Jeśli nie masz pewności, sfotografuj miejsce z bliska i porównaj zdjęcie po dwóch dniach. Zmiana, która się zmniejsza, nie wymaga niczego. Zmiana, która rośnie, wymaga wizyty niezależnie od tego, czym jest.

Jak nie urywać kleszczy następnym razem

Urwanie wynika prawie zawsze z jednej z trzech rzeczy.

Chwyt za daleko od skóry. Złapanie kleszcza za napity brzuch kończy się rozerwaniem. Chwytaj tuż przy skórze.

Ruch niepewny, przerywany. Ciągnięcie powoli, z wahaniem, z zatrzymywaniem się w połowie. Ruch ma być jeden, zdecydowany i prostopadły do skóry.

Wcześniejsze smarowanie. Kleszcz posmarowany tłuszczem albo spirytusem jest bardziej śliski, gorzej trzyma się w pęsecie i częściej się urywa. Poza tym duszący się kleszcz zwraca treść do rany.

Pełna instrukcja z narzędziami i techniką jest w tekście o tym, jak wyciągnąć kleszcza psu.

Podsumowanie

Resztka kleszcza w skórze nie przenosi chorób i w większości przypadków wychodzi sama w ciągu kilku dni. Odkaź, zostaw w spokoju, obserwuj.

Do lecznicy jedź wtedy, gdy zmiana rośnie, robi się gorąca i bolesna albo pojawia się ropa. I niezależnie od tego, jak wyglądało samo usunięcie, przez najbliższe trzy tygodnie miej z tyłu głowy objawy chorób odkleszczowych, bo to one, a nie czarny punkcik, są tu prawdziwym tematem.

Źródła

• ESCCAP, wytyczne dotyczące zwalczania pasożytów zewnętrznych u psów i kotów
• Merck Veterinary Manual, rozdział o kleszczach i chorobach przez nie przenoszonych
• Główny Inspektorat Weterynarii, informacje o chorobach odkleszczowych zwierząt