Czosnek i cebula dla psa - gdzie dokładnie jest granica

Czosnek jako domowa ochrona przed kleszczami jest jedną z niewielu rad, które są jednocześnie nieskuteczne i szkodliwe. Nieskuteczne, bo nie ma badań, które by to potwierdzały. Szkodliwe, bo mechanizm uszkadzania krwinek działa przy regularnym podawaniu, nawet małych porcji.

Reszta tematu jest mniej dramatyczna, niż sugerują nagłówki, i warto znać liczby, żeby wiedzieć, kiedy panikować, a kiedy nie.

Liczby, które porządkują panikę

Dla cebuli objawy u psów opisywano po zjedzeniu 15-30 gramów na kilogram masy ciała, czyli mniej więcej po przekroczeniu pół procenta masy ciała. Dla psa ważącego 20 kg to od 300 do 600 gramów surowej cebuli, czyli kilka dużych sztuk naraz.

Czosnek jest bardziej skoncentrowany. W często cytowanym badaniu z 2000 roku psom podawano wyciąg odpowiadający 5 gramom czosnku na kilogram masy ciała codziennie przez siedem dni. Doszło do uszkodzenia krwinek czerwonych i spadku hematokrytu, najniższego między dziewiątym a jedenastym dniem, ale bez rozwinięcia pełnej niedokrwistości hemolitycznej. Dla psa 20 kg ta dawka to około 100 gramów czosnku dziennie, czyli 15-20 ząbków.

Z tych liczb wynika coś, czego zwykle nie mówi się wprost: pies, który zlizał sos z odrobiną czosnku, nie jest w niebezpieczeństwie. Pies, któremu ktoś przez pół roku dosypuje czosnek do miski, już może być.

Jak to działa

Rośliny z rodzaju Allium zawierają związki organosiarkowe, które wywołują stres oksydacyjny w krwinkach czerwonych. Hemoglobina utlenia się i wytrąca w postaci ciałek Heinza, widocznych w rozmazie krwi. Uszkodzone krwinki są usuwane z krążenia szybciej, niż organizm zdąży wyprodukować nowe, i tak powstaje niedokrwistość hemolityczna.

Kluczowa jest tu zwłoka. Ciałka Heinza pojawiają się w ciągu doby, ale objawy kliniczne dopiero po kilku dniach. Dlatego pies, który wczoraj zjadł miskę zupy cebulowej i dziś jest w świetnej formie, nie jest jeszcze poza obszarem ryzyka.

Na co patrzeć przez pięć dni po zjedzeniu:

• osłabienie, niechęć do ruchu, szybkie męczenie się,
• blade, żółtawe lub brązowawe dziąsła,
• ciemny mocz, w kolorze mocnej herbaty albo coca-coli,
• przyspieszony oddech i tętno,
• wymioty, biegunka, brak apetytu.

Blade dziąsła razem z ciemnym moczem oznaczają wyjazd do lecznicy tego samego dnia.

Cała rodzina Allium, nie sama cebula

Mechanizm dotyczy wszystkich roślin z tej grupy: cebuli, czosnku, pora, szalotki, szczypiorku i cebuli dymki.

Dwie rzeczy zaskakują najczęściej. Po pierwsze, obróbka termiczna nie usuwa toksyczności, więc cebula z gulaszu działa tak samo jak surowa. Po drugie, produkty suszone są bardziej skoncentrowane: łyżeczka czosnku granulowanego odpowiada znacznie większej ilości świeżego.

W praktyce najwięcej problemów robią nie same warzywa, tylko potrawy. Zupa, sos, bulion, farsz, resztki obiadu zsunięte do miski, gotowe dania dla ludzi, kostki rosołowe, chipsy o smaku cebulowym. Jeśli podajesz psu resztki ze stołu, to jest główne miejsce, w którym warto uważać, o czym piszemy też przy okazji pieczywa smakowego.

Psy, które reagują silniej

Akita i shiba inu mają uwarunkowaną genetycznie odmienność krwinek czerwonych, w których gromadzi się więcej potasu i glutationu. Ta cecha, częsta u ras japońskich, sprawia, że ich erytrocyty są bardziej podatne na uszkodzenie oksydacyjne. U tych psów ostrożność powinna być większa niż wynikałoby z samej masy ciała.

Poza tym silniej reagują psy z już istniejącą niedokrwistością, po babeszjozie, w trakcie leczenia niektórymi lekami oraz szczenięta, u których ta sama gramatura oznacza wielokrotnie wyższą dawkę na kilogram.

Czosnek na kleszcze i inne domowe patenty

To zasługuje na osobny akapit, bo rada krąży od dekad i wraca każdej wiosny.

Nie ma badań, które pokazywałyby, że czosnek podawany doustnie odstrasza kleszcze albo pchły u psów. Jest za to udokumentowany mechanizm uszkadzania krwinek przy regularnym podawaniu, a właśnie regularność jest istotą tej metody: nikt nie daje czosnku raz, daje się go przez cały sezon.

Preparaty, które faktycznie działają, są dobierane do masy ciała i mają różne mechanizmy oraz różne zakresy ochrony. Zebraliśmy je w tekście o ochronie przeciwkleszczowej.

Czosnek na liście składników karmy

Zdarza się, że czosnek albo ekstrakt z czosnku pojawia się w składzie gotowej karmy lub przysmaków, i to bywa źródłem paniki przy czytaniu etykiety.

Proporcje są tu inne niż w kuchni. Dodatki smakowe i aromatyczne występują w ilościach ułamkowych, znacznie poniżej progów, przy których opisywano jakiekolwiek zmiany w krwinkach. Karma, w której czosnek stoi na końcu długiej listy, nie jest tym samym co ząbek czosnku dorzucony do miski.

Sensowna zasada brzmi: nie szukaj czosnku na etykiecie, ale nie dodawaj go samodzielnie. Jeśli pies ma niedokrwistość, przeszedł babeszjozę albo należy do ras japońskich, zapytaj weterynarza o konkretny produkt zamiast zgadywać.

Co robić, gdy pies już zjadł

Oszacuj ilość. Nie “trochę cebuli”, tylko mniej więcej ile gramów albo ile sztuk, i przy jakiej masie ciała psa. Ta jedna liczba decyduje o tym, czy lecznica powie “obserwuj”, czy “przyjeżdżaj”.

Zadzwoń, zamiast czekać na objawy, bo w pierwszych godzinach po zjedzeniu dużej ilości opłaca się opróżnić żołądek, a po dobie już nie. Wymiotów nie wywołuj samodzielnie.

Przez pięć dni patrz na dziąsła i na mocz. Jeśli lecznica zaleci kontrolną morfologię, zrób ją, bo to badanie pokazuje ciałka Heinza i spadek hematokrytu wcześniej, niż zobaczysz cokolwiek po psie.

Pełna lista produktów, które w polskiej kuchni bywają problemem, jest w tekście o produktach zakazanych dla psa, a bezpieczne zamienniki w przewodniku po warzywach.

Źródła

• Merck Veterinary Manual, Garlic and Onion (Allium spp) Toxicosis in Animals
• Lee K.W. i wsp., Effects of dietary garlic extract on erythrocytes in dogs, 2000
• Cope R.B., Allium species poisoning in dogs and cats, Veterinary Medicine, 2005
• ASPCA Animal Poison Control Center, Allium Toxicosis