Niedoczynność tarczycy u psa - objawy, które łatwo pomylić

Wynik badania mówi: T4 poniżej normy. To jeszcze nie jest rozpoznanie niedoczynności tarczycy i jest to najczęstszy powód, dla którego psy trafiają na leczenie, którego nie potrzebują.

Sama choroba jest realna, dobrze poznana i dobrze się leczy. Problem leży w diagnostyce, bo poziom hormonów tarczycy spada u psa z zupełnie innego powodu równie chętnie jak przy chorej tarczycy.

Co się właściwie dzieje

W ponad dziewięćdziesięciu procentach przypadków przyczyną jest stopniowe niszczenie miąższu tarczycy: albo przez proces autoimmunologiczny (limfocytarne zapalenie tarczycy), albo przez zanik tkanki gruczołowej. Objawy pojawiają się dopiero wtedy, gdy zniszczone jest około trzech czwartych gruczołu, dlatego wszystko dzieje się powoli i niezauważalnie.

Hormony tarczycy sterują tempem przemiany materii praktycznie w każdej komórce. Kiedy ich brakuje, organizm zwalnia całościowo i stąd bierze się tak szeroki, mylący obraz.

Objawy

Najbardziej charakterystyczna jest ich kombinacja, a nie żaden pojedynczy element.

Metaboliczne: przyrost masy ciała mimo niezmienionej porcji karmy, spowolnienie, mniejsza chęć do spacerów, szybsze męczenie się, szukanie kaloryferów i miejsc pod kocem. Nietolerancja zimna bywa pierwszą rzeczą, jaką zauważa domownik, choć rzadko wiąże się ją z tarczycą.

Skórne: symetryczne przerzedzenie sierści na bokach tułowia, na szyi i na ogonie, gdzie prowadzi do obrazu opisywanego jako szczurzy ogon. Skóra staje się sucha, łuszcząca, czasem ciemnieje. Nawracają zapalenia skóry i uszu, które ustępują po antybiotyku i wracają po kilku tygodniach. Ten nawrotowy charakter jest ważniejszą wskazówką niż samo zapalenie i różni tę sytuację od zwykłego łupieżu.

Rzadsze: obrzęk śluzowaty skóry twarzy, dający ciężki, smutny wyraz pyska, zwolnione tętno, zaburzenia neurologiczne, w tym porażenie nerwu twarzowego i przechylanie głowy, oraz zaburzenia rozrodu u suk.

Czego zwykle nie ma: wzmożonego pragnienia i wilczego apetytu. Ich obecność kieruje uwagę gdzie indziej.

Kogo to dotyczy

Choroba ujawnia się najczęściej między czwartym a dziesiątym rokiem życia, u psów średnich i dużych częściej niż u małych.

Badania brytyjskiej bazy VetCompass wskazały rasy o najwyższym ryzyku względnym: doberman z ryzykiem siedemnastokrotnie wyższym od przeciętnego, terier tybetański około jedenastokrotnie, bokser dziesięciokrotnie i alaskan malamute blisko dziesięciokrotnie. Poza nimi wymienia się golden retrievery, setery irlandzkie, sznaucery i spaniele.

Dlaczego samo T4 nie wystarcza

Tu leży sedno całego tematu.

Poziom całkowitego T4 spada u psa, który choruje na cokolwiek innego: przy zapaleniu, przy niewydolności nerek, przy nowotworze, przy przewlekłym bólu. Zjawisko nazywa się zespołem chorego eutyreoidalnego i oznacza, że tarczyca jest zdrowa, a wynik badania niski. Pies leczony wtedy lewotyroksyną dostaje lek, którego nie potrzebuje, a prawdziwa przyczyna zostaje nieznaleziona.

Do tego dochodzą leki, które obniżają T4 u zdrowych psów: glikokortykosteroidy, fenobarbital, sulfonamidy i część niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Jeśli pies coś z tego dostaje, powiedz o tym przed badaniem.

Sensowny zestaw obejmuje całkowite T4, wolne T4 i TSH. Kombinacja obniżonego T4 lub wolnego T4 przy podwyższonym TSH daje najwyższą pewność rozpoznania. Sam wynik nigdy nie zastępuje objawów: pies bez objawów, z granicznym T4, nie wymaga leczenia, tylko powtórzenia badania za kilka tygodni.

Cushing czy tarczyca

Te dwie choroby bywają mylone, bo obie dają symetryczne wyłysienia, apatię i zmiany w sylwetce.

Różnicują je dwa objawy. Przy zespole Cushinga pies pije znacznie więcej i ma wilczy apetyt, a brzuch robi się obwisły przy jednoczesnym zaniku mięśni. Przy niedoczynności tarczycy pragnienie jest normalne, pies tyje równomiernie i szuka ciepła. Pełen obraz tej drugiej choroby opisaliśmy w tekście o zespole Cushinga.

Zdarza się, że pies ma obie naraz, i wtedy interpretacja badań tarczycy jest jeszcze trudniejsza, bo kortyzol obniża T4.

Leczenie

Podaje się lewotyroksynę, syntetyczny odpowiednik hormonu. Dawka początkowa wynosi zwykle 0,02 mg na kilogram masy ciała co 12 godzin, najlepiej na pusty żołądek, bo pokarm zmniejsza wchłanianie.

Po około czterech tygodniach wykonuje się kontrolne oznaczenie T4, z krwi pobranej 4-6 godzin po podaniu tabletki. Ten szczegół jest istotny: próbka pobrana o innej porze da wynik, którego nie da się porównać z normą docelową. Jeśli poziom jest za niski, dawkę zwiększa się zwykle o jedną czwartą i powtarza badanie po kilku tygodniach.

Leczenie jest dożywotnie. Preparat jest tani w porównaniu z większością terapii przewlekłych, a sama choroba prawidłowo prowadzona nie skraca psu życia.

Czego i kiedy się spodziewać

To jest część, której brakuje w większości opisów, a decyduje o cierpliwości opiekuna.

• Energia i chęć do ruchu: poprawa zwykle w ciągu jednego, dwóch tygodni. To pierwszy sygnał, że rozpoznanie było trafne.
• Masa ciała: spadek widoczny po dwóch, trzech miesiącach, przy niezmienionej porcji karmy.
• Sierść: najwolniej. Odrost zajmuje od czterech do sześciu miesięcy, a w pierwszych tygodniach bywa nawet gorzej, bo stare włosy wypadają szybciej.

Jeśli po sześciu tygodniach nie ma żadnej poprawy w zachowaniu psa, częściej oznacza to błędne rozpoznanie niż złą dawkę.

Tarczyca a nadwaga

To pytanie pada przy niemal każdym psie z nadwagą i uczciwa odpowiedź brzmi: w zdecydowanej większości przypadków tarczyca nie ma z tym nic wspólnego. Najczęstszą przyczyną tycia jest liczba kalorii, w tym te z przekąsek, które nikt nie liczy. Jak to policzyć i jak odchudzać psa bezpiecznie, opisaliśmy w tekście o nadwadze.

Badanie tarczycy ma sens wtedy, gdy pies tyje mimo realnie ograniczonej porcji, gdy dochodzą zmiany skórne, wyraźne spowolnienie i szukanie ciepła, albo gdy należy do rasy z listy podwyższonego ryzyka.

Kiedy umówić wizytę i co powiedzieć

Nie jest to sytuacja pilna, ale nie warto jej odkładać o rok. Umów wizytę, jeśli w ciągu kilku miesięcy pies przytył bez zmiany karmy, wyraźnie zwolnił, zaczął szukać ciepła, a sierść na bokach się przerzedza.

Przygotuj trzy rzeczy: masę ciała sprzed roku i dzisiaj, listę wszystkich podawanych leków oraz zdjęcia sierści z ostatnich miesięcy. Weterynarz oceni na tej podstawie, czy w ogóle warto zaczynać od panelu tarczycowego, czy najpierw wykluczyć coś innego.

Źródła

• AAHA, 2023 Selected Endocrinopathies of Dogs and Cats Guidelines
• Cornell University College of Veterinary Medicine, Canine Thyroid Testing
• VetCompass, Royal Veterinary College, breed predispositions for canine hypothyroidism
• Merck Veterinary Manual, Hypothyroidism in Animals