Padaczka u psa - napad, leczenie i życie z chorobą

Pierwszy napad prawie zawsze wygląda jak koniec świata. Pies pada na bok, sztywnieje, przebiera łapami, ślini się, czasem oddaje mocz. Oczy ma otwarte, ale nie ma w nich kontaktu. Trwa to minutę, może dwie, i przez ten czas jesteś przekonana, że umiera.

Potem wstaje. Chwieje się, wpada na meble, chodzi w kółko, wygląda jakby nie wiedział, gdzie jest. Po kilkunastu minutach albo po godzinie wraca do siebie, jakby nic się nie stało, i to bywa najbardziej dezorientujące.

Warto wiedzieć, co robić w trakcie, bo prawie wszystkie odruchy, które człowiek ma w tej sytuacji, są nieprawidłowe.

Co robić w trakcie napadu

Spójrz na zegar. To brzmi chłodno i jest najważniejszą rzeczą, jaką możesz zrobić. Czas trwania napadu decyduje o tym, czy to sytuacja do obserwacji, czy do natychmiastowego wyjazdu. Ludzka ocena czasu w takiej chwili jest bardzo zawodna i minuta potrafi wydawać się kwadransem.

Nie wkładaj psu nic do pyska. Ani ręki, ani szmatki, ani łyżki. Pies nie połknie języka, bo to fizycznie niemożliwe, a szczęki w trakcie napadu zaciskają się z siłą, nad którą nie ma kontroli. Duża część poważnych pogryzień u opiekunów bierze się dokładnie z tego odruchu.

Nie przytrzymuj psa. Nie zatrzymasz drgawek, a możesz zrobić krzywdę jemu i sobie.

Zabezpiecz otoczenie. Odsuń meble, o które mógłby się uderzyć, zwłaszcza te z ostrymi krawędziami. Jeśli jesteście blisko schodów, przesuń psa w bezpieczne miejsce, ciągnąc go delikatnie za tylne łapy po podłodze, i rób to tylko wtedy, gdy naprawdę grozi mu upadek.

Wycisz pomieszczenie. Zgaś światło, wyłącz telewizor, poproś domowników o ciszę. Bodźce mogą przedłużać napad.

Nagraj to telefonem. Wiem, jak to brzmi. Dla neurologa nagranie jest jednak materiałem, którego nie zastąpi żaden opis, bo pozwala odróżnić napad padaczkowy od omdlenia kardiogennego, epizodu bólowego czy zaburzenia ruchowego. To realnie zmienia diagnostykę.

Po napadzie zostań przy psie. Faza po napadzie potrafi trwać od kilkunastu minut do kilku godzin: pies bywa zdezorientowany, ślepy przejściowo, niespokojny, bardzo głodny albo spragniony. Nie karm go, dopóki nie odzyska pełnej świadomości i nie zacznie normalnie przełykać.

Kiedy jedziesz natychmiast

Kilka sytuacji nie podlega obserwacji.

• Napad trwa dłużej niż 5 minut. To stan padaczkowy. Przedłużający się napad prowadzi do przegrzania organizmu i uszkodzenia mózgu.
• Napady następują jeden po drugim, a pies pomiędzy nimi nie odzyskuje pełnej świadomości.
• W ciągu doby wystąpiły więcej niż dwa napady.
• To pierwszy napad w życiu psa. Nawet jeśli był krótki i pies czuje się dobrze, potrzebna jest diagnostyka.
• Napad wystąpił po urazie głowy, kontakcie z trucizną albo przy wysokiej gorączce.

W pozostałych sytuacjach, czyli przy pojedynczym, krótkim napadzie u psa z rozpoznaną już padaczką, zwykle wystarczy zanotowanie zdarzenia i kontakt z lecznicą w normalnych godzinach.

Skąd się biorą napady

Napad jest objawem, a nie chorobą samą w sobie, i to rozróżnienie porządkuje całą diagnostykę. Przyczyny dzieli się na trzy grupy.

Padaczka idiopatyczna to sytuacja, w której nie znajduje się przyczyny strukturalnej ani metabolicznej. Podłoże jest najczęściej genetyczne. Typowo zaczyna się między 1. a 5. rokiem życia, a pies między napadami jest całkowicie zdrowy i normalny w badaniu neurologicznym. To najczęstsza postać padaczki u psów.

Przyczyny wewnątrzczaszkowe: guz mózgu, zapalenie mózgu, następstwa urazu, wady rozwojowe. Ta grupa jest znacznie bardziej prawdopodobna, gdy pierwszy napad pojawia się u psa starszego niż 6 lat albo gdy pies ma nieprawidłowości w badaniu neurologicznym również między napadami.

Przyczyny pozaczaszkowe: niski poziom cukru we krwi, choroby wątroby, zaburzenia elektrolitowe, niewydolność nerek, zatrucia. Tu leczy się przyczynę, a napady ustępują razem z nią.

Wiek pierwszego napadu jest więc jedną z najważniejszych informacji. Pies trzyletni z prawidłowym badaniem neurologicznym to zupełnie inna sytuacja niż pies dziesięcioletni z pierwszym napadem w życiu. U psów starszych zawsze szuka się przyczyny szerzej, zwłaszcza gdy równolegle pojawiają się inne zmiany typowe dla wchodzenia psa w wiek senioralny.

Jak wygląda diagnostyka

Punktem wyjścia jest dokładny wywiad i badanie neurologiczne. Potem badania krwi i moczu, żeby wykluczyć przyczyny metaboliczne, oraz ocena pracy wątroby.

Jeśli te badania nie wskazują przyczyny, a obraz pasuje do padaczki idiopatycznej, część lecznic proponuje leczenie próbne. Przy podejrzeniu zmiany w mózgu, u psów starszych lub z nieprawidłowym badaniem neurologicznym wykonuje się rezonans magnetyczny i badanie płynu mózgowo-rdzeniowego.

Rozpoznanie padaczki idiopatycznej stawia się przez wykluczenie. Nie ma badania, które ją potwierdza wprost, i warto o tym wiedzieć, żeby nie oczekiwać jednoznacznego wyniku.

Leczenie i realistyczne oczekiwania

Leczenia zwykle nie zaczyna się po pierwszym napadzie. Rozważa się je, gdy napady występują częściej niż mniej więcej raz na 4-6 tygodni, gdy są bardzo nasilone, gdy występują seriami albo gdy doszło do stanu padaczkowego.

Stosuje się leki przeciwpadaczkowe, dobierane indywidualnie, z dawką ustalaną stopniowo i kontrolowaną badaniami krwi. Znalezienie właściwej dawki bywa procesem na kilka miesięcy.

Najważniejsza rzecz do przyjęcia na starcie: celem nie jest zero napadów. Celem jest ich taka rzadkość i taka łagodność, żeby pies mógł normalnie żyć. U części psów udaje się je wyeliminować całkowicie, u części nie i to nie oznacza porażki leczenia.

Dwie rzeczy po stronie opiekuna mają duże znaczenie. Regularność podawania leku jest krytyczna, bo wahania stężenia we krwi same w sobie potrafią wywołać napad. Ustaw alarm w telefonie i trzymaj się godzin. Nigdy nie odstawiaj leku nagle, nawet jeśli napadów nie ma od miesięcy, bo gwałtowne odstawienie grozi stanem padaczkowym.

Dziennik napadów

To najbardziej niedoceniane narzędzie w całej tej chorobie i kosztuje nic.

Przy każdym napadzie zanotuj: datę, godzinę, czas trwania, jak wyglądał, jak długo trwała faza po napadzie, co działo się przed nim. Notuj też zmiany dawki leku i wszystko nietypowe: nową karmę, stres, upał, wysiłek, wizytę gości.

Po kilku miesiącach z takich notatek często wychodzą rzeczy niewidoczne z bieżącej perspektywy: że napady grupują się w określonych porach, że pojawiają się po intensywnym dniu, że częstotliwość wzrosła po zmianie dawki. Neurolog dostaje wtedy dane, a nie wspomnienia.

Życie na co dzień

Pies z dobrze kontrolowaną padaczką prowadzi w większości normalne życie. Kilka rozsądnych ograniczeń jednak zostaje.

Kąpiel w głębokiej wodzie bez asysty przestaje być bezpieczna, bo napad w wodzie kończy się utonięciem. Podobnie samotne przebywanie w miejscach, gdzie upadek oznacza uraz: strome schody, balkon, wysokie łóżko. Przy psach z częstymi napadami warto rozważyć bramkę na schodach.

Utrzymuj przewidywalny rytm dnia i unikaj przegrzania. Uprzedź osobę, która opiekuje się psem pod twoją nieobecność, i zostaw jej spisaną instrukcję: co robić, ile czekać, kiedy dzwonić i pod jaki numer.

Po napadzie u niektórych psów pojawiają się wymioty, o czym warto wiedzieć, żeby nie szukać osobnej przyczyny. Kiedy wymioty są objawem czegoś innego, opisaliśmy w tekście o tym, co oznaczają wymioty u psa.

Podsumowanie

Napad wygląda dramatycznie i najczęściej kończy się sam w ciągu dwóch minut. Twoje zadanie w trakcie sprowadza się do trzech rzeczy: spojrzeć na zegar, zabezpieczyć otoczenie i nie wkładać psu nic do pyska.

Pierwszy napad w życiu psa zawsze wymaga wizyty, choćby po to, żeby wykluczyć przyczyny inne niż padaczka. Napad dłuższy niż pięć minut albo seria napadów to wyjazd natychmiastowy, o każdej porze. Leczenie i jego moment rozpoczęcia ustala weterynarz, najlepiej z doświadczeniem neurologicznym, na podstawie tego, jak często i jak ciężko napady przebiegają.

Źródła

• International Veterinary Epilepsy Task Force, konsensus dotyczący terminologii, klasyfikacji i leczenia padaczki u psów
• ACVIM, wytyczne dotyczące postępowania w padaczce u małych zwierząt
• Merck Veterinary Manual, rozdział o napadach drgawkowych u psów