Pies się drapie - przewodnik po przyczynach świądu

Drapanie zaczyna się zwykle w nocy. Stukot tylnej łapy o podłogę, potem gryzienie łapy, potem chwila ciszy i wszystko od nowa. Rano oglądasz psa pod lampą, rozgarniasz sierść i nic nie widzisz. Skóra wygląda normalnie, pcheł nie ma, a pies drapie się dalej.

Świąd jest objawem, nie chorobą, i prowadzi do bardzo długiej listy przyczyn. Da się ją jednak skrócić szybciej, niż sugeruje pierwszy odruch, i nie potrzeba do tego badań. Wystarczy uważnie popatrzeć, gdzie pies się drapie i kiedy.

Mapa ciała, czyli najszybszy sposób na zawężenie listy

Różne przyczyny świądu mają różne ulubione miejsca. To nie jest reguła bez wyjątków, ale działa zaskakująco dobrze jako punkt wyjścia.

Nasada ogona, grzbiet, tylna część ud. Pierwsze podejrzenie: pchły. Alergiczne pchle zapalenie skóry lokalizuje się typowo w tylnej połowie ciała i bywa bardzo nasilone przy niewielkiej liczbie pasożytów.

Uszy, pysk, łapy, pachy, pachwiny, brzuch. Klasyczny rozkład przy alergii, zarówno pokarmowej, jak i środowiskowej. Nawracające zapalenia uszu w tym zestawie to mocny sygnał.

Łokcie, pęciny, brzegi małżowin usznych, brzuch. Typowe dla świerzbu. Świąd bywa wtedy dramatyczny, pies nie może przestać i drapie się także w nocy. Charakterystyczny jest odruch uszno-nożny: przy potarciu brzegu ucha pies zaczyna drapać tylną łapą.

Okolice oczu, pyska, przednich łap, bez silnego świądu. Może wskazywać na nużycę, która częściej daje wyłysienia niż intensywne drapanie.

Jedna łapa lizana uporczywie w jednym miejscu. Warto sprawdzić, czy nie ma tam ciała obcego, rany między palcami albo bólu stawu. Nie wszystko, co wygląda jak świąd, jest świądem.

Kalendarz, czyli druga darmowa wskazówka

Zanim zapłacisz za jakiekolwiek badanie, odpowiedz sobie na pytanie: kiedy to się nasila.

Tylko wiosną i latem wskazuje na alergeny środowiskowe, przede wszystkim pyłki traw i drzew.

Nasilenie jesienią i zimą, w mieszkaniu sugeruje roztocza kurzu domowego, ale też zwyczajnie suchą skórę przy włączonym ogrzewaniu.

Przez cały rok, równomiernie kieruje uwagę na pokarm, roztocza domowe albo na przyczynę spoza dermatologii.

Zaczęło się nagle, w konkretnym tygodniu każe szukać zdarzenia: nowa karma, nowy przysmak, nowy proszek do prania psiego posłania, wyjazd, nowy preparat.

Zapisuj to. Nie musisz prowadzić dziennika, wystarczy notatka w telefonie z datą i jednym zdaniem. Przy wizycie za dwa miesiące będzie warta więcej niż wszystko, co zapamiętasz z głowy.

Pchły, których nie widać

Warto zatrzymać się przy tym osobno, bo to najczęstsze miejsce, w którym diagnostyka skręca w złą stronę.

Przy alergicznym pchlim zapaleniu skóry pies reaguje na białka zawarte w ślinie pchły. Wystarczy kilka ukąszeń, żeby wywołać silny świąd utrzymujący się tygodniami. Pcheł w sierści może nie być, bo pies je wygryzł i połknął podczas iskania.

Sposób na sprawdzenie: przeczesz psa gęstym grzebieniem nad białą, lekko zwilżoną kartką. Szukasz nie samych pcheł, tylko czarnych drobinek, które po zetknięciu z wilgocią rozmazują się na rdzawobrunatno. To strawiona krew, czyli odchody pcheł, i ich obecność przesądza sprawę.

Przy podejrzeniu pcheł traktuje się wszystkie zwierzęta w domu i samo mieszkanie, bo większość populacji pcheł nie żyje na psie, tylko w szczelinach podłogi, dywanach i posłaniu.

Alergia pokarmowa i pułapka testów

Alergia pokarmowa jest rzadsza, niż sugeruje popularność tematu, ale realna. Ma kilka cech, które ją wyróżniają: brak sezonowości, częste współwystępowanie z nawracającymi zapaleniami uszu, czasem towarzyszące objawy ze strony przewodu pokarmowego.

Najważniejsza rzecz do zapamiętania: testy z krwi na alergie pokarmowe u psów nie są wiarygodne. Sprzedaje się je szeroko, wyniki wyglądają przekonująco, a badania nie potwierdziły ich przydatności. Na ich podstawie łatwo wyeliminować z diety składniki, które psu nie szkodzą, i przegapić ten właściwy.

Jedyną rzetelną metodą jest dieta eliminacyjna: przez 8 do 12 tygodni pies dostaje wyłącznie źródło białka i węglowodanów, z którymi wcześniej nie miał kontaktu, albo karmę z białkiem hydrolizowanym. Wyłącznie, czyli bez przysmaków, bez gryzaków, bez resztek ze stołu, bez smakołyków przy treningu, bez smakowych pasty na tabletki. Jeden batonik od sąsiada unieważnia dwa tygodnie pracy.

Jeśli świąd ustąpi, wraca się do dawnego pokarmu, żeby sprawdzić, czy objawy powrócą. Ten krok bywa pomijany, a to on odróżnia dowód od zbiegu okoliczności.

Praktyczna strona doboru karmy w takiej sytuacji jest osobnym tematem i opisaliśmy ją w tekście o tym, jak wybrać karmę dla psa z alergią. Przyda się też umiejętność czytania składu na opakowaniu, bo przy diecie eliminacyjnej liczy się każdy składnik, także ten schowany pod zbiorczą nazwą.

Przyczyny spoza dermatologii

Kilka rzeczy potrafi wyglądać jak problem skórny, a nim nie być.

Niedoczynność tarczycy daje wyłysienia, matową sierść, nawracające infekcje skóry i przyrost masy ciała mimo niezmienionej diety.

Zaburzenia hormonalne różnego rodzaju objawiają się symetrycznymi wyłysieniami, zwykle bez silnego świądu.

Stres i nuda prowadzą do wylizywania w jednym miejscu, aż powstaje ziarniniak z lizania. To bywa problem behawioralny, nie skórny, i leczenie samej skóry nie pomoże.

Ból potrafi objawiać się lizaniem okolicy bolącego stawu. Pies liże nadgarstek, bo boli go łokieć.

Jeśli obok świądu widzisz zmiany masy ciała, spadek energii, gorszą kondycję sierści na całym ciele albo objawy niezwiązane ze skórą, powiedz o tym wprost. To zmienia kierunek diagnostyki.

Czego oczekiwać od wizyty

Dobra wizyta dermatologiczna nie kończy się na wypisaniu maści. Powinna obejmować zebranie wywiadu (tu przydają się twoje notatki), badanie skóry i uszu oraz badania podstawowe: zeskrobiny w kierunku świerzbowca i nużeńca, ocenę cytologiczną w kierunku bakterii i drożdżaków, sprawdzenie w kierunku pcheł.

Kolejność ma znaczenie. Najpierw wyklucza się pasożyty i infekcję, bo są najczęstsze i najłatwiejsze do potwierdzenia, dopiero potem wchodzi się w alergie. Odwrotna kolejność kosztuje miesiące.

Sterydy podane bez rozpoznania przyniosą ulgę na kilka dni i zaciemnią obraz przy kolejnym badaniu. Bywają potrzebne, ale jako element planu, a nie zamiast planu.

Co możesz zrobić od razu

Doraźnie: chłodny okład na najbardziej podrażnione miejsca, kołnierz lub ubranko, jeśli pies rozdrapuje skórę do krwi, wymiana posłania i wypranie go w wysokiej temperaturze bez pachnących płynów.

Nie kąp psa codziennie ludzkimi kosmetykami, bo naruszysz barierę lipidową i pogorszysz sprawę. Nie podawaj ludzkich leków przeciwhistaminowych na własną rękę.

Uporządkuj też ochronę przeciwpasożytniczą, bo bywa najprostszym rozwiązaniem problemu. Jeśli termin ostatniego preparatu minął albo nie pamiętasz go dokładnie, zacznij od tego, jak działa profilaktyka przeciwkleszczowa i przeciwpchla.

Podsumowanie

Świąd rzadko rozwiązuje się sam i rzadko rozwiązuje go pierwszy preparat z półki. Za to bardzo dobrze poddaje się uporządkowanemu myśleniu: gdzie pies się drapie, kiedy się nasila, co się zmieniło w tygodniu, gdy się zaczęło.

Przynieś te trzy odpowiedzi do lecznicy razem z psem, a skrócisz drogę do rozpoznania o kilka wizyt. Jeśli pies rozdrapuje skórę do rany, ma sączące się zmiany, brzydki zapach ze skóry lub uszu albo świąd nie daje mu spać, nie odkładaj wizyty, bo do świądu bardzo szybko dokłada się wtórna infekcja.

Źródła

• WSAVA, wytyczne dotyczące diagnostyki chorób alergicznych skóry u psów
• ESCCAP, wytyczne dotyczące zwalczania pasożytów zewnętrznych
• Merck Veterinary Manual, rozdziały o atopowym zapaleniu skóry i alergii pokarmowej u psów