Zespół Cushinga u psa - objawy, badania i leczenie

Dziewięcioletni pies zaczyna pić więcej. Potem prosi się w nocy na dwór, czego wcześniej nie robił. Sierść na bokach się przerzedza, brzuch robi się obwisły, a apetyt jest taki, że pies chodzi za każdym kęsem w kuchni.

Każdy z tych objawów osobno da się wytłumaczyć wiekiem. Razem tworzą obraz, który ma nazwę i który da się leczyć.

Co się dzieje

Nadnercza produkują kortyzol, hormon potrzebny do wielu procesów w organizmie. Przy zespole Cushinga jest go stale za dużo.

Przyczyny dzielą się na trzy grupy:

Postać przysadkowa, najczęstsza, odpowiadająca za zdecydowaną większość przypadków. Niewielki, zwykle łagodny guz przysadki mózgowej pobudza nadnercza do nadprodukcji.

Postać nadnerczowa. Guz jednego z nadnerczy produkuje kortyzol niezależnie od sygnałów z przysadki.

Postać jatrogenna. Wynika z długotrwałego podawania sterydów, na przykład w leczeniu chorób alergicznych. Ustępuje po stopniowym odstawieniu leku, przy czym sterydów nigdy nie przerywa się nagle.

Nadmiar kortyzolu działa na cały organizm naraz i stąd bierze się różnorodność objawów.

Zestaw, który powinien zapalić lampkę

Pojedynczy objaw niewiele znaczy. Zestaw jest charakterystyczny.

Wzmożone pragnienie i częstsze oddawanie moczu. Zwykle pierwsze i najbardziej zauważalne. Pies opróżnia miskę kilka razy dziennie, prosi się w nocy, czasem zdarzają mu się wpadki w domu, choć od lat nie miał żadnych. Warto zestawić to z tym, ile wody pies powinien pić, bo tu pomaga zmierzenie ilości, a nie wrażenie.

Wilczy apetyt. Pies je łapczywie, kradnie jedzenie, przeszukuje kosz, choć wcześniej tego nie robił.

Obwisły brzuch przy jednoczesnym zaniku mięśni na grzbiecie i kończynach. Pies wygląda, jakby przytył, a jednocześnie jest chudszy tam, gdzie powinien być umięśniony.

Symetryczne wypadanie sierści bez świądu. To ważne rozróżnienie: przy Cushingu pies zwykle nie drapie się, sierść po prostu przerzedza się na bokach i brzuchu, symetrycznie po obu stronach ciała. Świąd kierowałby diagnostykę w stronę opisaną w tekście o tym, dlaczego pies się drapie.

Ścieńczenie skóry, gorsze gojenie ran, nawracające infekcje skóry i dróg moczowych.

Dyszenie bez wysiłku i spadek wytrzymałości.

Rzecz, która najbardziej opóźnia rozpoznanie: pies z Cushingiem długo nie wygląda na chorego. Je, chodzi, cieszy się. Objawy narastają na tyle powoli, że opiekun przyzwyczaja się do każdego z osobna.

Które psy chorują

Najczęściej psy w średnim i starszym wieku, zwykle powyżej szóstego roku życia. Wśród ras predysponowanych wymienia się często jamniki, pudle, teriery, beagle i boksery, choć choroba zdarza się u każdego psa.

Jeśli twój pies wchodzi w wiek senioralny, warto znać szerszy obraz zmian, które wtedy zachodzą, opisany w tekście o tym, ile żyje pies.

Jak wygląda diagnostyka

To część, na którą warto się przygotować, bo bywa dłuższa i droższa, niż spodziewa się większość opiekunów.

Badania podstawowe krwi i moczu dają przesłanki: podwyższoną aktywność fosfatazy zasadowej, podwyższony cholesterol, bardzo rozcieńczony mocz, czasem cechy infekcji dróg moczowych. To nie wystarcza do rozpoznania.

Testy czynnościowe są konieczne. Najczęściej stosuje się test hamowania małą dawką deksametazonu albo test stymulacji ACTH. Oba polegają na pobraniu krwi, podaniu preparatu i kolejnych pobraniach w określonych odstępach, więc pies spędza w lecznicy kilka godzin.

USG jamy brzusznej pozwala ocenić nadnercza i odróżnić postać przysadkową od nadnerczowej, co ma znaczenie dla leczenia.

Żaden pojedynczy wynik nie przesądza sprawy i zdarzają się wyniki fałszywie dodatnie, zwłaszcza u psów z innymi chorobami. Dlatego rozpoznanie stawia się, łącząc obraz kliniczny z wynikami, a nie na podstawie samej liczby.

Leczenie

Postać przysadkowa leczona jest farmakologicznie, lekiem hamującym produkcję kortyzolu, podawanym dożywotnio. Dawkę dobiera się indywidualnie i weryfikuje badaniami kontrolnymi, początkowo co kilka tygodni, później co kilka miesięcy.

Ta regularność kontroli nie jest formalnością. Zbyt mała dawka nie kontroluje objawów, a zbyt duża prowadzi do niedoboru kortyzolu, który bywa stanem nagłym. Objawy przedawkowania to apatia, wymioty, biegunka, brak apetytu i osłabienie. Przy ich wystąpieniu kontaktuje się z lecznicą bez czekania.

Postać nadnerczowa bywa leczona operacyjnie i wtedy możliwe jest wyleczenie, choć zabieg jest wymagający i nie u każdego psa wykonalny.

Postać jatrogenna wymaga stopniowego, rozłożonego w czasie odstawiania sterydów pod kontrolą lekarza.

Czego się spodziewać po rozpoczęciu leczenia

Pragnienie i apetyt zwykle normalizują się jako pierwsze, często w ciągu kilku tygodni. Sierść odrasta wolniej, zwykle po kilku miesiącach, i bywa początkowo innej struktury albo koloru.

Leczenie kontroluje chorobę, nie usuwa jej. Objawy wracają po odstawieniu leku, dlatego terapia jest dożywotnia, a jej koszt, razem z badaniami kontrolnymi, warto uwzględnić w planowaniu.

Przy dobrze prowadzonym leczeniu psy żyją latami i większość umiera z innych przyczyn niż sam Cushing.

Życie z psem w trakcie leczenia

Kilka rzeczy ułatwia codzienność i warto je poukładać na starcie.

Lek o stałej porze, z jedzeniem, jeśli tak zaleci lekarz. Regularność ma tu znaczenie, bo od niej zależy stabilność stężenia leku.

Stały dostęp do wody. Dopóki pragnienie się nie unormuje, ograniczanie wody jest błędem: pies pije dużo, bo traci dużo, a odcięcie mu wody grozi odwodnieniem.

Częstsze wyjścia. Przez pierwsze tygodnie pies może potrzebować wyjścia w nocy. Wpadki w domu nie są nieposłuszeństwem.

Notatnik. Zapisuj ilość wypijanej wody, apetyt, energię i stan sierści. Przy wizytach kontrolnych to konkret, który pozwala ocenić, czy dawka jest właściwa.

Reagowanie na objawy przedawkowania. Apatia, wymioty, biegunka i brak apetytu po rozpoczęciu leczenia to sygnał do kontaktu z lecznicą tego samego dnia, a nie do przeczekania.

Podsumowanie

Zestaw wart zapamiętania: dużo pije, dużo sika, dużo je, obwisły brzuch, symetrycznie przerzedzona sierść bez świądu, a pies mimo to nie wygląda na chorego.

Jeśli to opisuje twojego psa, umów wizytę i przygotuj się na testy czynnościowe, bo samo badanie krwi nie rozstrzygnie sprawy. Nieleczony Cushing zwiększa ryzyko cukrzycy, infekcji i nadciśnienia, a leczony pozwala psu funkcjonować normalnie przez lata.

Źródła

• ACVIM, konsensus dotyczący rozpoznawania i leczenia hiperadrenokortycyzmu u psów
• Merck Veterinary Manual, rozdział o chorobach nadnerczy u małych zwierząt
• European Society of Veterinary Endocrinology, materiały dotyczące zespołu Cushinga