Grzybica u psa - objawy, leczenie i czy zaraża ludzi

Lampa Wooda jest przy podejrzeniu grzybicy standardem i wyklucza znacznie mniej, niż się wydaje. Fluoryzuje tylko część szczepów najczęstszego u psów grzyba, a świeci zajęty włos, nie łuska ani strup.

Zdanie “sprawdziliśmy lampą, nie świeci, to nie grzybica” jest więc niepełne. Świeci mniej więcej połowa przypadków, a wynik ujemny oznacza tylko tyle, że trzeba zrobić kolejne badanie.

Co to jest

Grzybica skóry, fachowo dermatofitoza, to zakażenie wywołane przez grzyby żywiące się keratyną, czyli budulcem włosa i naskórka. U psów w Europie dominuje Microsporum canis, rzadziej spotyka się Trichophyton mentagrophytes, przenoszony od gryzoni, oraz Microsporum gypseum, który bytuje w glebie i dotyczy psów kopiących.

Zakażenie przenosi się przez bezpośredni kontakt z chorym zwierzęciem oraz przez środowisko: legowiska, szczotki, dywany, transportery. Zarodniki przyczepione do wypadniętych włosów pozostają zakaźne w mieszkaniu przez wiele miesięcy.

Jak wygląda

Klasyczne ognisko jest okrągłe, pozbawione włosa, z łuszczącą się skórą i obłamanymi włosami na obrzeżu. Umiejscawia się najczęściej na pysku, wokół oczu, na małżowinach usznych i na łapach.

Dwie rzeczy odbiegają od podręcznikowego opisu wystarczająco często, żeby o nich wspomnieć. Po pierwsze, ogniska bywają nieregularne i rozlane, zwłaszcza u psów długowłosych. Po drugie, świąd bywa niewielki albo żaden, i to jest najbardziej praktyczna wskazówka różnicująca: pies, który intensywnie się drapie, częściej ma świerzb, alergię albo wtórne zakażenie bakteryjne niż grzybicę. Pełną listę przyczyn świądu zebraliśmy w tekście o drapaniu się psa.

Przy zajęciu pazurów płytka staje się krucha, łamliwa i zdeformowana. To postać rzadsza i trudniejsza w leczeniu.

Kto choruje

Grzybica jest chorobą osłabionej odporności skóry i to widać po rozkładzie przypadków: szczenięta, psy starsze, psy po chorobie, w trakcie leczenia sterydami albo chemioterapii, psy niedożywione. Środowiskowo: hodowle, schroniska, domy tymczasowe, miejsca z dużym zagęszczeniem zwierząt.

Wśród ras wymienia się predyspozycję u yorkshire terrierów, u których zakażenia bywają uporczywe i nawrotowe.

Diagnostyka

Lampa Wooda. Badanie przesiewowe. Zajęte włosy świecą jabłkowozielono, ale dotyczy to części szczepów Microsporum canis i wymaga kilku minut nagrzewania lampy oraz zaciemnionego pomieszczenia. Wynik dodatni jest przydatny, ujemny niczego nie rozstrzyga.

Badanie mikroskopowe włosa. Szybkie, wykonywane na miejscu, pokazuje zarodniki na trzonie włosa.

Hodowla na podłożu grzybowym. Nadal standard, pozwala określić gatunek. Trwa od jednego do trzech tygodni, co bywa frustrujące, ale służy też do monitorowania leczenia.

PCR. Wynik w kilka dni, wysoka czułość. Ma jedno ograniczenie: wykrywa również materiał genetyczny martwych zarodników, więc dodatni wynik u psa po leczeniu nie zawsze oznacza aktywne zakażenie.

Leczenie

Skuteczna terapia jest zawsze dwutorowa i pominięcie jednej z części jest najczęstszą przyczyną przewlekania się problemu.

Leczenie ogólne. Preparaty przeciwgrzybicze doustne, najczęściej itrakonazol albo terbinafina, podawane według schematu ustalonego przez lekarza. Wymagają czasu i czasem kontroli parametrów wątrobowych.

Leczenie miejscowe. Kąpiele lecznicze zwykle dwa razy w tygodniu, preparatami z enilkonazolem albo połączeniem mikonazolu z chlorheksydyną. Ich rolą jest zmniejszenie liczby zarodników na sierści, czyli ograniczenie zakażania otoczenia i domowników. Technikę kąpieli, w tym czas kontaktu preparatu ze skórą i dokładne spłukiwanie, opisaliśmy w tekście o kąpieli psa.

Przy psach długowłosych bywa zalecane skrócenie sierści, żeby preparat docierał do skóry i żeby ograniczyć rozsiewanie włosów.

Ile to trwa. Zwykle od sześciu tygodni do kilku miesięcy. Kryterium zakończenia nie jest wygląd skóry, tylko dwa kolejne ujemne wyniki hodowli. Zmiany goją się wcześniej niż ustępuje zakażenie i właśnie w tym momencie większość opiekunów przerywa leczenie, a grzybica wraca.

Sprzątanie, które jest częścią leczenia

Zarodniki są przyczepione do wypadających włosów, więc walka toczy się o włos, a nie o powierzchnię.

Co realnie działa: codzienne odkurzanie z wyrzucaniem worka, mycie gładkich podłóg i mebli, pranie posłań, koców i tekstyliów w możliwie wysokiej temperaturze, ograniczenie psu dostępu do dywanów i tapicerki na czas leczenia, mycie szczotek i transportera.

Czego nie przecenia się: preparatów dezynfekcyjnych rozpylanych na dywan bez wcześniejszego usunięcia włosów. Bez mechanicznego sprzątania ich skuteczność jest ograniczona.

Ryzyko dla domowników

Microsporum canis przenosi się na ludzi i jest jedną z częstszych chorób odzwierzęcych skóry. Najbardziej narażone są dzieci, osoby starsze i osoby z obniżoną odpornością.

U człowieka zmiana wygląda charakterystycznie: okrągłe, czerwone ognisko z uniesionym brzegiem i przejaśnieniem w środku, zwykle swędzące, najczęściej na przedramionach, szyi i twarzy. Leczy dermatolog i nie należy z tym czekać ani liczyć na to, że minie razem z leczeniem psa.

W czasie terapii: mycie rąk po każdym kontakcie, oddzielny ręcznik dla psa, ograniczenie spania w jednym łóżku, rękawiczki przy kąpielach leczniczych.

Co bywa mylone z grzybicą

Nie każde okrągłe wyłysienie jest grzybicą i to działa w obie strony.

Wyłysienia po ustępującej zmianie alergicznej, nużyca, łysienie sezonowe boków oraz wyłysienia hormonalne dają podobny obraz. Ten ostatni przypadek jest szczególnie mylący, bo symetryczne przerzedzenie sierści na bokach i ogonie bywa objawem niedoczynności tarczycy, a nie zakażenia. Suche, łuszczące się ogniska bywają z kolei brane za grzybicę, choć okazują się zwykłym łupieżem.

Dlatego rozpoznanie stawia się na podstawie badania, a nie zdjęcia w internecie.

Kiedy do weterynarza

W ciągu kilku dni, jeśli pojawiło się okrągłe ognisko bez włosa, sierść wypada miejscowo, skóra się łuszczy albo pazury zaczęły się kruszyć.

Szybciej, jeśli w domu są małe dzieci lub osoba z obniżoną odpornością, jeśli zmiany szybko się mnożą albo jeśli u domownika pojawiło się podobne ognisko na skórze.

I jedna prośba praktyczna: nie smaruj zmian niczym przed wizytą. Preparaty przeciwgrzybicze i maści z apteki zaburzają wynik hodowli i potrafią opóźnić rozpoznanie o kilka tygodni.

Źródła

• WSAVA, Global Dermatology Guidelines
• Moriello K.A. i wsp., Diagnosis and treatment of dermatophytosis in dogs and cats, Veterinary Dermatology (wytyczne konsensusu)
• Merck Veterinary Manual, Dermatophytosis in Animals
• BSAVA Manual of Canine and Feline Dermatology