Zapalenie trzustki u psa - objawy, dieta i rokowania

W polskich lecznicach zapalenie trzustki ma swoje sezony i wcale nie są związane z pogodą. Drugi dzień świąt. Poniedziałek po długim weekendzie z grillem. Dzień po urodzinach, na których ktoś uznał, że pies też zasługuje na kawałek karkówki.

Nie każdy przypadek ma tak prostą historię, ale tłuste jedzenie podane jednorazowo w większej ilości jest na tyle częstym wyzwalaczem, że warto zacząć właśnie od tego.

Co robi trzustka i co się psuje

Trzustka produkuje enzymy trawienne i wysyła je do jelita, gdzie mają rozkładać pokarm. Enzymy opuszczają narząd w postaci nieaktywnej i aktywują się dopiero na miejscu. To zabezpieczenie ma sens, bo enzym trawiący białko nie odróżnia białka z pokarmu od białka narządu, który go wyprodukował.

Przy zapaleniu trzustki ten mechanizm zawodzi i enzymy uruchamiają się przedwcześnie, wewnątrz narządu. Trzustka zaczyna trawić samą siebie. Stąd biorą się dwie rzeczy charakterystyczne dla tej choroby: bardzo silny ból i szybkie pogorszenie stanu ogólnego.

Duża porcja tłuszczu jest dla trzustki bodźcem do intensywnej pracy i u psa predysponowanego potrafi uruchomić całą kaskadę. Poza dietą do czynników ryzyka należą otyłość, niektóre leki, urazy brzucha i choroby endokrynologiczne. U części psów przyczyny nie udaje się ustalić w ogóle.

Objawy, których nie należy przeczekiwać

Obraz bywa mylący, bo poszczególne objawy pasują do kilkunastu innych rozpoznań. Charakterystyczne jest ich zestawienie.

• Wymioty, często uporczywe i powtarzające się.
• Całkowity brak apetytu, także na rzeczy zwykle nieodmawiane.
• Ból brzucha. Pies nie daje się dotknąć w okolicy za żebrami, napina mięśnie, czasem warczy przy głaskaniu brzucha, choć nigdy tego nie robił.
• Postawa modlitewna. Przednie łapy i klatka piersiowa przy podłodze, zad uniesiony. Wygląda jak przeciąganie, ale pies wraca do tej pozycji raz za razem, bo rozciąga brzuch i przynosi mu to chwilową ulgę. To jeden z bardziej charakterystycznych objawów bólu brzucha u psa.
• Apatia, niechęć do ruchu, chowanie się.
• Czasem biegunka, gorączka, odwodnienie.

Same wymioty bez reszty obrazu mogą znaczyć wiele rzeczy i rozpisaliśmy to osobno w tekście o tym, co oznaczają wymioty u psa i kiedy jechać do lecznicy. Wymioty połączone z bólem brzucha i całkowitą odmową jedzenia przesuwają sprawę do kategorii pilnych.

Jak stawia się rozpoznanie

Nie da się rozpoznać zapalenia trzustki z samego oglądania psa i żaden rzetelny weterynarz tego nie zrobi.

Podstawą jest badanie krwi, w tym oznaczenie swoiste dla lipazy trzustkowej. Zwykłe badanie biochemiczne z podwyższoną amylazą i lipazą bywa niewystarczające, bo te parametry rosną także z innych powodów.

Drugim filarem jest USG jamy brzusznej, które pokazuje obrzęk trzustki, zmiany w otaczających tkankach i pozwala wykluczyć inne przyczyny ostrego brzucha, przede wszystkim ciało obce w jelicie.

Warto to wiedzieć, wychodząc z domu: prawdopodobnie zostaniecie na kilka godzin, a nie na kwadrans, i prawdopodobnie będzie potrzebna kroplówka.

Leczenie

Nie ma leku, który naprawiałby trzustkę. Leczenie polega na tym, żeby przeprowadzić psa przez ostrą fazę i pozwolić narządowi się zregenerować.

W praktyce oznacza to płynoterapię dożylną, leki przeciwbólowe, leki przeciwwymiotne oraz wsparcie żywieniowe. Przez lata standardem było głodzenie psa przez kilka dni. Dziś podejście się zmieniło: wczesne, ostrożne wprowadzenie lekkiego pokarmu daje zwykle lepsze wyniki niż długa głodówka, bo jelito pozbawione pokarmu traci sprawność bariery. Decyzja należy do prowadzącego i zależy od tego, czy pies utrzymuje pokarm.

Postać łagodna bywa leczona ambulatoryjnie. Ciężka wymaga hospitalizacji, czasem kilkudniowej. Nie da się przewidzieć z góry, w którą stronę pójdzie, i to kolejny argument, żeby nie czekać do jutra.

Dieta po wyjściu z lecznicy

To część, która zostaje z wami na dłużej, i to od niej najbardziej zależy, czy będzie nawrót.

Zasada jest jedna: niska zawartość tłuszczu. W praktyce najczęściej oznacza to gotową karmę weterynaryjną o obniżonym poziomie tłuszczu, podawaną w małych porcjach 3-4 razy dziennie zamiast dwóch dużych. Mniejsze porcje to mniejsze obciążenie dla narządu przy każdym posiłku.

Z jadłospisu znikają na stałe: tłuste mięsa, skóra drobiowa, wędliny, parówki, masło, śmietana, żółte sery, smalec, tłuste gryzaki i wszystko, co spada ze stołu. Także te rzeczy, które wcześniej wydawały się niewinne. Kawałek sera podany raz dziennie potrafi przekreślić całą resztę diety.

Jeśli będziesz przechodzić na nową karmę, zrób to stopniowo według tych samych zasad co zawsze, opisanych w tekście o zmianie karmy u psa. Przy trzustce gwałtowna zmiana jest szczególnie kiepskim pomysłem.

Przyda się też umiejętność czytania analizy podstawowej na opakowaniu, bo poziom tłuszczu to liczba, którą trzeba umieć znaleźć i porównać między karmami. Karmy mokrej i suchej nie porównuje się przy tym wprost, o czym łatwo zapomnieć.

Osobna sprawa to masa ciała. Otyłość jest czynnikiem ryzyka, a pies po przechorowaniu często dostaje mniej ruchu przez jakiś czas. Jeśli waga zaczyna rosnąć, warto zareagować wcześnie, korzystając z tego, jak bezpiecznie odchudzać psa.

Jak zmniejszyć ryzyko

Najskuteczniejsza profilaktyka jest zaskakująco nudna i polega na jednym: pies nie dostaje jedzenia ze stołu. Nie chodzi o zasady wychowawcze, tylko o to, że ludzkie posiłki mają udział tłuszczu, do którego psi układ pokarmowy nie jest przystosowany.

Praktycznie: ustal to z domownikami i gośćmi, zwłaszcza przed świętami i przyjęciami. Trzymaj kosz na śmieci zamknięty. Nie podawaj kości ze stołu ani resztek z patelni. Jeśli chcesz dawać psu coś poza karmą, sięgnij po bezpieczne przysmaki o znanym składzie zamiast improwizować.

Podsumowanie

Zapalenie trzustki to jedna z tych chorób, w których czas dojazdu do lecznicy realnie przekłada się na rokowanie. Zestaw objawów wart zapamiętania: wymioty plus całkowity brak apetytu plus ból brzucha, a zwłaszcza powtarzana postawa z opuszczonym przodem i uniesionym zadem.

Nie ma sensu leczyć tego w domu i nie ma domowego sposobu na ostrą fazę. Jest za to bardzo dużo do zrobienia później, bo dieta niskotłuszczowa pilnowana konsekwentnie przez lata jest tym, co odróżnia jednorazowy epizod od choroby nawracającej. Konkretną karmę i poziom tłuszczu ustal z weterynarzem prowadzącym.

Źródła

• ACVIM, konsensus dotyczący rozpoznawania i leczenia zapalenia trzustki u psów
• Merck Veterinary Manual, rozdział o chorobach trzustki u małych zwierząt
• WSAVA Global Nutrition Committee, materiały o żywieniu w chorobach przewodu pokarmowego