Kangal

Kangal jest w Polsce rasą, o której mówi się coraz więcej, głównie z powodu filmów pokazujących psy odpędzające wilki od stad w Anatolii. To prawdziwy obraz, ale niepełny. Kangal został wyselekcjonowany do jednej, bardzo konkretnej pracy: samodzielnego pilnowania owiec przez całą dobę, bez człowieka obok. Wszystko, co w nim imponuje, i wszystko, co go dyskwalifikuje jako psa na podmiejską działkę, wynika właśnie z tego.

Charakter kangala

Podstawowa cecha to samodzielność w podejmowaniu decyzji. Pies stróżujący stada nie czeka na komendę, bo pasterz śpi kilometr dalej. Kangal obserwuje, ocenia i reaguje sam, a jego skala reakcji jest stopniowana: najpierw postawa, potem głos, potem ruch w kierunku zagrożenia, dopiero na końcu kontakt. Ta stopniowalność jest cechą rasy i to ona odróżnia go od psów obronnych.

Wobec własnej rodziny i wobec zwierząt, które uznał za swoje, jest opiekuńczy i spokojny. Nie jest to pies wylewny. Nie chodzi za opiekunem po domu i nie domaga się uwagi, raczej wybiera punkt z dobrym widokiem i tam leży.

Wobec obcych jest nieufny i zdystansowany. Na własnym terenie zdecydowanie bardziej niż poza nim, co bywa mylące, bo kangal na spacerze w mieście może wydawać się obojętny na ludzi, a w domu zachowa się zupełnie inaczej.

Nocą pracuje. Obchodzi teren i sygnalizuje głosem wszystko, co uzna za warte uwagi. To nie jest nadmierna szczekliwość do wyćwiczenia, tylko wpisany w rasę wzorzec zachowania.

Jest przy tym psem opanowanym i wolno reagującym. Nie jest nerwowy, nie jest pobudliwy i nie rzuca się na każdy bodziec. Właśnie ten spokój sprawia, że tureccy pasterze zostawiają go samego ze stadem.

Wygląd i umaszczenie

Psy mierzą 72-78 cm w kłębie i ważą 48-60 kg, suki 65-73 cm i 40-50 kg. Sylwetka jest wysoka i wyraźnie lżejsza niż u mastifów, bo pies musi być zdolny do długiego marszu i szybkiego biegu. To istotna różnica wobec owczarka kaukaskiego czy mastifa tybetańskiego.

Umaszczenie jest jednolite, płowe w odcieniach od piaskowego po ciemnobeżowe, zawsze z czarną maską i ciemnymi uszami. Nazwa karabash oznacza po turecku czarną głowę i odnosi się właśnie do tej maski.

Sierść jest krótka lub średniej długości, gęsta, z bardzo obfitym podszerstkiem, który chroni psa zarówno przed anatolijskim upałem, jak i przed mrozem na wyżynie. Ogon jest długi, noszony zawinięty nad grzbietem, gdy pies jest pobudzony.

Dla kogo jest kangal, a dla kogo nie

Ta rasa ma sens u osoby mieszkającej poza gęstą zabudową, na dużej, dobrze ogrodzonej działce, która chce psa pilnującego terenu albo faktycznie prowadzi gospodarstwo ze zwierzętami. Kangal dobrze znosi samotność w ciągu dnia, o ile ma teren do obchodzenia i kontakt z rodziną.

Nie jest wyborem dla mieszkania, dla małej działki w zabudowie szeregowej, dla pierwszego psa, ani dla osoby, która chce psa posłusznego na komendę. Nie nadaje się do szkolenia obronnego i próby takiego szkolenia zwykle kończą się źle.

Osobna kwestia to ogrodzenie. Kangal ma naturalną skłonność do poszerzania pilnowanego terenu i jeśli może wyjść, wyjdzie. Ogrodzenie musi być wysokie, solidne i zabezpieczone przed podkopaniem. Pies o tej masie, który pilnuje cudzej posesji, to nie jest anegdota, tylko realny problem prawny.

Ruch i szkolenie

Zapotrzebowanie na ruch jest umiarkowane i inne niż u ras sportowych. Kangal potrzebuje raczej możliwości spokojnego chodzenia po dużym terenie niż intensywnego wysiłku. Dwa spacery dziennie po czterdzieści minut plus swobodne poruszanie się po działce zaspokajają jego potrzeby.

Szczeniak wymaga wyraźnego ograniczenia obciążeń do około osiemnastego miesiąca. Bez skoków, bez biegania po twardym podłożu i bez schodów.

Szkolenie ma ograniczony, ale bardzo konkretny zakres. Kangal musi umieć chodzić na luźnej smyczy, przyjąć gościa wpuszczonego przez opiekuna, pozwolić się zbadać i zaakceptować kaganiec. Tyle wystarczy i tyle jest realne. Oczekiwanie precyzyjnego posłuszeństwa mija się z konstrukcją tej rasy.

Socjalizacja od pierwszych tygodni jest tu ważniejsza niż jakiekolwiek ćwiczenie. Szczeniak powinien poznać jak najwięcej ludzi, dźwięków i sytuacji, zanim uruchomi się jego naturalna nieufność, co następuje zwykle koło szóstego, ósmego miesiąca.

Metody oparte na sile nie działają. Kangal nie ustępuje pod naciskiem, tylko traci zaufanie, a raz stracone odbudowuje się bardzo długo.

Pielęgnacja

Sierść jest prosta w utrzymaniu przez większość roku i wymaga szczotkowania raz w tygodniu. Sytuacja zmienia się dwa razy do roku, gdy pies zrzuca podszerstek. Wtedy przez kilka tygodni wyczesuje się go codziennie i ilość włosa potrafi zaskoczyć. Więcej o przebiegu tego procesu piszemy w tekście o linieniu u psa.

Kąpiel jest potrzebna rzadko, kilka razy w roku. Kangal nie ma intensywnego zapachu, a jego sierść dobrze się samooczyszcza.

Uwagi wymagają oczy, bo entropion występuje w rasie regularnie. Każde nadmierne łzawienie i mrużenie oka warto sprawdzić. Pazury skracaj co trzy, cztery tygodnie, jeśli nie ścierają się na twardym podłożu, a zęby czyść regularnie, przyzwyczajając psa od szczeniaka.

Zdrowie kangala

Kangal jest rasą relatywnie zdrową jak na swoją wielkość i żyje 12-15 lat, co przy psie ważącym pięćdziesiąt kilogramów jest wynikiem bardzo dobrym. Nie oznacza to jednak braku obciążeń.

Dysplazja stawów biodrowych. Standardowe ryzyko ras dużych. Oboje rodzice powinni mieć wynik prześwietlenia, a szczeniak nie powinien być przekarmiany. O samej chorobie piszemy w tekście o dysplazji stawów biodrowych.

Entropion. Podwinięcie powieki, przy którym rzęsy drażnią rogówkę. Wymaga korekty chirurgicznej i występuje w rasie na tyle często, że warto obejrzeć oczy rodziców.

Skręt żołądka. Głęboka klatka piersiowa jest czynnikiem ryzyka. Objawy i pierwsze kroki opisaliśmy w tekście o skręcie żołądka u psa.

Niedoczynność tarczycy. Występuje częściej niż u przeciętnej rasy i objawia się apatią, przybieraniem na wadze i pogorszeniem sierści.

Wrażliwość na środki znieczulające. Kangale, podobnie jak charty, mają mało tkanki tłuszczowej w stosunku do masy i gorzej znoszą część anestetyków. Warto uprzedzić o tym lekarza przed każdym zabiegiem.

Diagnozę zawsze stawia lekarz weterynarii. Ta lista służy do rozmowy z hodowcą i do codziennej obserwacji.

Żywienie kangala

Kangal je zaskakująco mało jak na swoją wielkość. Rasa wykształciła się w warunkach skąpego pożywienia i ma bardzo oszczędny metabolizm, więc dawka wyliczona z tabeli producenta karmy bywa dla niego za duża. Zdrowy kangal powinien mieć wyczuwalne żebra i widoczną talię, a nadwaga u psa tej masy szybko przekłada się na stawy. Jak wyliczyć realną dawkę, opisaliśmy w poradniku ile karmić psa.

W okresie wzrostu obowiązuje zasada wspólna dla ras olbrzymich: rośnie się wolno. Karma dla szczeniąt ras dużych i olbrzymich, kontrolowana energia, właściwy stosunek wapnia do fosforu i żadnego dokładania wapnia. Szczegóły w tekście o żywieniu szczeniaka.

Porcję dzieli się na dwa posiłki i nie łączy z wysiłkiem, ze względu na ryzyko skrętu żołądka.

U psów po siódmym roku życia warto wesprzeć stawy, zwłaszcza jeśli pies chodzi po nierównym terenie. Preparaty stosowane w tym celu zebraliśmy w rankingu suplementów na stawy dla psa.

Historia rasy

Psy pasterskie typu kangala pracują w środkowej Anatolii od stuleci, a ich przodkowie sięgają prawdopodobnie starożytnej Mezopotamii. Nazwa pochodzi od miasta i dystryktu Kangal w prowincji Sivas, uznawanego za centrum hodowli tego typu psów.

Zadaniem kangala nigdy nie było pilnowanie domu ani obrona człowieka. Pies żył ze stadem, chodził z nim na pastwiska i bronił owiec przed wilkiem, a historycznie także przed niedźwiedziem i lampartem anatolijskim. Turcy tradycyjnie zakładali psom kolczate obroże chroniące szyję, i ten element wyposażenia zachował się do dziś.

W Turcji kangal ma status psa narodowego, a jego wywóz przez lata podlegał ograniczeniom. FCI do czerwca 2018 roku prowadziła wzorzec numer 331 pod nazwą owczarek anatolijski, po czym zmieniła ją na Kangal Çoban Köpeği. Ta zmiana nazwy jest źródłem sporego zamieszania, także w polskich dokumentach urzędowych.

Formalności w Polsce

Wykaz ras uznawanych za agresywne, określony rozporządzeniem MSWiA z 28 kwietnia 2003 roku, wymienia dwie tureckie pozycje: akbash dog oraz anatolian karabash. Ta druga nazwa odnosi się do psów, które dziś FCI prowadzi jako kangala.

Rozporządzenie nie było aktualizowane po zmianie nazewnictwa przez FCI w 2018 roku, więc powstała sytuacja niejednoznaczna. Część gmin traktuje kangala jako rasę z wykazu i wymaga zezwolenia, część nie. Nie ma tu jednej odpowiedzi ważnej w całym kraju.

W praktyce oznacza to jedno: przed przyjęciem psa zapytaj w urzędzie swojej gminy, jak interpretują ten zapis, i zachowaj odpowiedź na piśmie. Jeśli urząd uzna, że zezwolenie jest potrzebne, wniosek składa się tak samo jak przy innych rasach z wykazu, podając dane psa, warunki utrzymywania i sposób zabezpieczenia posesji. Brak wymaganego zezwolenia jest wykroczeniem zagrożonym grzywną.

Niezależnie od interpretacji przepisów, pies o tej masie i o tym typie reakcji powinien w miejscach publicznych chodzić na smyczy, a tam gdzie jest tłoczno, także w kagańcu.

Ile kosztuje kangal i gdzie go kupić

Szczeniak z hodowli zarejestrowanej w ZKwP kosztuje zwykle 4000-9000 zł. Hodowli w Polsce jest niewiele, część psów sprowadza się z Turcji, Niemiec albo Holandii.

O co pytać hodowcę:

• wynik prześwietlenia bioder obojga rodziców,
• stan oczu psów hodowlanych, ze względu na entropion,
• czy rodzice pracują przy stadzie, czy są psami wyłącznie domowymi,
• jak szczenięta są socjalizowane z ludźmi w pierwszych tygodniach.

Miesięczne utrzymanie to realnie 450-700 zł. Do tego dochodzi koszt porządnego ogrodzenia, który przy tej rasie należy traktować jako część zakupu psa, a nie jako wydatek opcjonalny.

Ciekawostki

Kangal osiąga jedną z najwyższych zmierzonych sił zgryzu wśród psów domowych, ale w codziennym życiu ma to znaczenie mniejsze niż jego skłonność do stopniowania reakcji i ostrzegania przed użyciem siły.

W Namibii od lat dziewięćdziesiątych XX wieku wykorzystuje się kangale do ochrony stad przed gepardami. Program okazał się skuteczny na tyle, że ograniczył odstrzał gepardów przez farmerów i realnie pomógł w ochronie tego gatunku.

Tradycyjna turecka obroża kolczasta, zwana yancık, nie służy do kontrolowania psa. Chroni jego szyję przed ugryzieniem wilka.

Podsumowanie

Kangal to pies imponujący, zdrowy jak na swoją wielkość i długowieczny, ale przeznaczony do pracy, której na podmiejskiej działce nie ma. Pilnuje, ocenia i decyduje sam, szczeka nocą i nie interesuje się posłuszeństwem. W odpowiednich warunkach, czyli na dużym, dobrze ogrodzonym terenie i u doświadczonego opiekuna, jest psem spokojnym i niezawodnym przez kilkanaście lat.

Przed zakupem trzeba jednak wyjaśnić dwie rzeczy: czy masz dla niego warunki i jak twoja gmina interpretuje zapis o anatolian karabash. Obie kwestie łatwiej rozstrzygnąć przed przywiezieniem szczeniaka niż po.

Przy każdej wątpliwości dotyczącej zdrowia albo diety psa skonsultuj się z lekarzem weterynarii, który zna twojego psa.