Owczarek środkowoazjatycki

Owczarek środkowoazjatycki jest psem, który przez tysiące lat pracował bez nadzoru człowieka. Pilnował stad na stepach i w górach Azji Środkowej, sam decydował, co jest zagrożeniem, i sam podejmował działanie. Ta samodzielność została w nim do dziś i jest jednocześnie największą zaletą rasy i największym wyzwaniem dla opiekuna, który chciałby psa posłusznego na komendę.

Charakter owczarka środkowoazjatyckiego

Alabai jest spokojny, pewny siebie i oszczędny w reakcjach. Nie marnuje energii na zbędny ruch ani na hałas. Potrafi przez większość dnia leżeć, obserwując teren, i to nie jest lenistwo, tylko sposób pracy.

Wobec rodziny jest przywiązany i zaskakująco łagodny, także wobec dzieci z własnego domu. Nie jest jednak psem wylewnym i nie domaga się ciągłego kontaktu.

Wobec obcych na swoim terenie jest z założenia nieufny. Wzorzec wprost opisuje rasę jako nieustraszoną wobec dużych drapieżników, a więc i wobec człowieka, który wchodzi bez zaproszenia. Dobrze prowadzony pies poza swoim terenem jest natomiast obojętny.

Z innymi psami bywa trudny, zwłaszcza w kontakcie z psami tej samej płci. To pies, który przez pokolenia rozstrzygał sprawy siłą i nie zniknęło to przez trzy pokolenia hodowli domowej.

Dojrzewa bardzo wolno. Do trzeciego roku życia jest właściwie szczeniakiem w ciele psa ważącego sześćdziesiąt kilogramów i dopiero potem pokazuje pełnię charakteru.

Wygląd i umaszczenie

To pies bardzo duży, masywny i mocno zbudowany, o grubym kośćcu i szerokiej klatce piersiowej. Suki są wyraźnie lżejsze i mniejsze od psów.

Głowa jest duża, prostokątna, z krótkim, tępo zakończonym pyskiem. Skóra jest gruba i luźna, co historycznie chroniło psa przy starciu z wilkiem.

Sierść występuje w dwóch odmianach: krótkiej i średniej. Obie mają bardzo gęsty podszerstek, dzięki któremu pies znosi zarówno mrozy, jak i letnie upały. Linienie jest obfite i sezonowe.

Wzorzec dopuszcza praktycznie wszystkie umaszczenia poza genetycznie niebieskim i brązowym: białe, czarne, szare, rude, płowe, pręgowane oraz łaciate.

W krajach pochodzenia psom kopiowano uszy i ogony. W Polsce jest to zabronione, więc krajowe alabaje mają naturalne uszy i pełny ogon.

Dla kogo jest owczarek środkowoazjatycki, a dla kogo nie

To rasa dla osób mieszkających na ogrodzonej posesji, mających doświadczenie z psami obronnymi i czas na wieloletnią, konsekwentną pracę. Sprawdza się jako pies pilnujący gospodarstwa.

Nie jest to wybór dla mieszkańców bloków, dla początkujących opiekunów, dla rodzin, u których stale bywają obcy, ani dla kogoś, kto oczekuje psa wykonującego komendy bez namysłu.

Kluczowe jest ogrodzenie. Pies tej wielkości i o takim instynkcie nie może mieć możliwości samodzielnego wyjścia poza teren. To nie kwestia zaufania do psa, tylko odpowiedzialności prawnej i bezpieczeństwa sąsiadów.

Warto też pomyśleć o ubezpieczeniu od odpowiedzialności cywilnej. Przy psie tej wielkości nawet nieumyślne przewrócenie człowieka może skończyć się poważnym urazem.

Ruch i szkolenie

Wbrew rozmiarowi alabai nie potrzebuje wielogodzinnego biegania. Godzina spokojnego ruchu dziennie plus swoboda na własnym terenie w zupełności wystarcza. Rasa jest wytrzymała, ale oszczędna: sama z siebie nie szuka wysiłku.

Przy szczeniaku obowiązuje zasada odwrotna do intuicji: mniej ruchu, nie więcej. Do dwunastego miesiąca życia unikaj długich marszów, biegania po schodach i skoków. Zbyt szybki wzrost przy nadmiarze wysiłku jest w tej rasie główną przyczyną trwałych problemów ze stawami.

Szkolenie wymaga cierpliwości i zrozumienia, że alabai nie jest psem posłusznym w rozumieniu owczarka niemieckiego. Wykonuje polecenia, które uzna za sensowne, i robi to z opóźnieniem, po namyśle. Praca na przymus u psa tej siły jest zwyczajnie nieskuteczna.

Socjalizacja jest ważniejsza niż komendy. Szczeniak powinien poznać jak najwięcej ludzi, dźwięków i sytuacji, zanim skończy cztery miesiące. Dorosły pies, który nie miał tej podstawy, staje się nieprzewidywalny w nowych okolicznościach.

Pielęgnacja

Sierść wymaga szczotkowania raz w tygodniu, a w okresie linienia codziennie. Podszerstek schodzi wtedy płatami i bez wyczesywania zbija się w filc.

Kąpiel rzadko, co kilka miesięcy. Duża powierzchnia i gęsty podszerstek sprawiają, że schnięcie trwa długo, a wilgoć przy skórze prowadzi do stanów zapalnych.

Sprawdzaj fałdy skórne wokół pyska i szyi. To miejsca, w których gromadzi się wilgoć i resztki jedzenia.

Oczy kontroluj regularnie ze względu na skłonność do podwinięcia i wywinięcia powiek. Łzawienie i mrużenie oka wymagają wizyty u weterynarza, nie przemywania rumiankiem.

Pazury u psa chodzącego głównie po miękkim podłożu trzeba skracać, bo same się nie ścierają.

Zdrowie owczarka środkowoazjatyckiego

Alabai jest, jak na psa tej wielkości, rasą zdrową i długowieczną. Zawdzięcza to głównie temu, że przez większość swojej historii nie podlegał selekcji wystawowej.

Dysplazja stawów biodrowych i łokciowych. Główne obciążenie rasy. Ryzyko rośnie przy zbyt szybkim wzroście i nadmiernym wysiłku w pierwszym roku życia. Psy hodowlane powinny mieć wykonane prześwietlenia.

Skręt żołądka. Zagrożenie typowe dla ras o głębokiej klatce piersiowej. Objawy to bezproduktywne odruchy wymiotne, wzdęty brzuch i niepokój. To stan bezpośredniego zagrożenia życia, wymagający natychmiastowego wyjazdu do lecznicy.

Entropion i ektropion. Podwinięcie lub wywinięcie powieki, wynikające z luźnej skóry na głowie. Wymaga korekty chirurgicznej.

Otyłość. Pies mało ruchliwy z natury bardzo łatwo przekracza optymalną wagę, co przyspiesza zużycie stawów.

Zwyrodnienia stawów. Konsekwencja wcześniejszych błędów żywieniowych i ruchowych, ujawniająca się zwykle po piątym roku życia.

Diagnozę stawia lekarz weterynarii. Przy psie tej wielkości warto z góry ustalić, która lecznica w okolicy przyjmuje takie pacjenty w nagłych przypadkach.

Żywienie owczarka środkowoazjatyckiego

Pierwszy rok życia decyduje o zdrowiu stawów na całe życie. Szczeniak rasy olbrzymiej nie powinien rosnąć jak najszybciej, tylko jak najrówniej. Karma musi być przeznaczona dla ras dużych i olbrzymich, z kontrolowaną zawartością wapnia i fosforu oraz umiarkowaną kalorycznością. Szczegóły znajdziesz w poradniku o żywieniu szczeniaka.

Dodawanie wapnia na własną rękę jest w tej rasie wyraźnie szkodliwe. Nadmiar zaburza formowanie chrząstki i zwiększa ryzyko osteochondrozy.

U dorosłego psa porcje odmierzaj i dziel na dwa posiłki. Jednorazowe podanie całej dawki psu o głębokiej klatce piersiowej zwiększa ryzyko skrętu żołądka. Po posiłku pies powinien mieć godzinę spokoju. Jak wyliczyć dzienną dawkę, opisaliśmy w tekście o tym, ile karmić psa.

Kontrola wagi to główne zadanie opiekuna. Alabai z natury dużo leży, więc nadwyżka kalorii nie ma gdzie się rozejść. Żebra powinny być wyczuwalne pod palcami bez naciskania.

Po piątym roku życia warto rozważyć wsparcie stawów, a zestawienie preparatów zebraliśmy w rankingu suplementów na stawy dla psa.

Historia rasy

Owczarek środkowoazjatycki należy do najstarszych typów psów użytkowych. Psy tego rodzaju pilnowały stad na terenach dzisiejszego Turkmenistanu, Uzbekistanu, Kazachstanu i Afganistanu przez co najmniej cztery tysiące lat.

Selekcja przez większość tego czasu odbywała się bez ksiąg hodowlanych. Liczyła się skuteczność w obronie stada przed wilkiem, odporność na skrajne temperatury i zdolność do przetrwania na skromnej diecie.

W XX wieku rasa trafiła pod opiekę hodowlaną Związku Radzieckiego, gdzie prowadzono ją głównie jako psa stróżującego obiekty wojskowe i przemysłowe. Stąd rosyjski patronat nad wzorcem FCI.

W Turkmenistanie alabai ma status symbolu narodowego, a jego wizerunek pojawia się w przestrzeni publicznej i na znaczkach pocztowych.

W Polsce rasa pozostaje niszowa i trafia głównie do gospodarstw oraz na duże posesje.

Ile kosztuje owczarek środkowoazjatycki i gdzie go kupić

Szczeniak z hodowli zarejestrowanej w ZKwP kosztuje zwykle 3000-7000 zł. Na rynku jest sporo szczeniąt bez rodowodu, sprzedawanych taniej, co przy rasie o takim potencjale obronnym jest ryzykiem nie tylko finansowym.

O co pytać hodowcę:

• wyniki prześwietlenia bioder i łokci obojga rodziców,
• jak wygląda temperament rodziców w kontakcie z obcymi,
• w jakich warunkach dorastają szczenięta i czy mają kontakt z ludźmi spoza hodowli,
• czy hodowca sprawdza, jaki teren i doświadczenie ma kupujący.

Miesięczne utrzymanie to realnie 450-700 zł. Pies ważący sześćdziesiąt kilogramów zjada odpowiednio dużo, a koszty leczenia i zabiegów w znieczuleniu rosną wraz z masą ciała.

Adopcja jest w tej rasie realną opcją, ale wyłącznie dla osób z doświadczeniem. Do fundacji trafiają alabaje, które przerosły opiekunów, zwykle w wieku dwóch, trzech lat.

Ciekawostki

Gruba, luźna skóra na szyi i karku nie jest wadą budowy, tylko cechą użytkową. Przy starciu z drapieżnikiem chroni naczynia krwionośne przed uszkodzeniem.

Alabai jest jedną z niewielu ras, w których wzorzec podaje wyłącznie minimalny wzrost, bez górnej granicy. Większy pies był po prostu skuteczniejszy w obronie stada.

W Turkmenistanie rasa uznawana jest za dziedzictwo narodowe, a jej wizerunek pojawia się na monetach i znaczkach.

Podsumowanie

Owczarek środkowoazjatycki to pies dla bardzo konkretnych warunków: ogrodzonej posesji, doświadczonego opiekuna i planu na kilkanaście lat pracy z psem, który myśli samodzielnie. Jest spokojny, zrównoważony i niebywale wytrzymały, ale nie jest psem, który wykona polecenie tylko dlatego, że padło. Kto tego szuka, dostanie stróża idealnego. Kto szuka posłusznego towarzysza, powinien rozejrzeć się za inną rasą.

Przy każdym niepokojącym objawie, szczególnie wzdęciu brzucha i próbach wymiotów bez efektu, natychmiast jedź do lekarza weterynarii.