Owczarek podhalański

Owczarek podhalański to jedna z czterech rodzimych ras polskich uznanych przez FCI i jednocześnie pies, którego funkcja jest dziś rzadko rozumiana. Nie jest owczarkiem w rozumieniu border collie czy owczarka niemieckiego. Nie zagania owiec. Jest stróżem stada: psem, który żyje przy owcach i broni ich przed wilkami, działając samodzielnie, bez człowieka nad sobą. Ta samodzielność jest wpisana w rasę i tłumaczy wszystko, co bywa uznawane za jego wadę.

Charakter owczarka podhalańskiego

Podhalan jest spokojny, pewny siebie i wyraźnie samodzielny. Nie szuka nieustannego kontaktu z człowiekiem, nie domaga się zabawy i potrafi przez większość dnia leżeć, obserwując teren.

Ta pozorna bierność myli. Podhalan cały czas kontroluje otoczenie i reaguje na to, co uzna za nietypowe.

Wobec rodziny jest przywiązany i łagodny, także wobec dzieci. Wobec obcych zachowuje wyraźny dystans i ocenia sytuację sam.

Jest bardzo niezależny w podejmowaniu decyzji. Pies stróżujący stada musiał działać, gdy pasterz spał albo był kilometr dalej. Współczesny podhalan zachował ten sposób myślenia i rzadko wykonuje polecenia odruchowo.

Szczeka dużo i głośno, zwłaszcza nocą. To jego podstawowe narzędzie pracy: ostrzeżenie drapieżnika, zanim dojdzie do konfrontacji.

Ma silny instynkt terytorialny i skłonność do rozszerzania patrolowanego obszaru, co przy słabym ogrodzeniu bywa problemem.

Wygląd i umaszczenie

Podhalan jest duży, mocny i masywny, ale nie ociężały. Sylwetka jest zwarta, ruch swobodny i wytrzymały.

Okrywa jest długa, gęsta i twarda, prosta lub lekko falista, z bardzo obfitym podszerstkiem. Na szyi tworzy wyraźną grzywę, obfitszą u samców, a na kończynach spodnie.

Umaszczenie jest jednolicie białe, z dopuszczalnym kremowym odcieniem. Biel nie jest tu kwestią estetyki: pozwalała pasterzowi odróżnić psa od wilka w półmroku i sprawiała, że pies wtapiał się w stado owiec.

Nos, wargi i obwódki oczu powinny być ciemne, co daje charakterystyczny kontrast.

Podhalan należy do grupy europejskich psów stróżujących stada, wraz z kuvaszem węgierskim, owczarkiem maremma i psem pirenejskim. Wszystkie mają podobną funkcję i podobny biały typ.

Dla kogo jest owczarek podhalański, a dla kogo nie

To rasa dla osób mieszkających na terenie wiejskim lub podmiejskim, z dużą, dobrze ogrodzoną działką, szukających realnego psa stróżującego i mających doświadczenie z psami samodzielnymi.

To zły wybór na pierwszego psa, dla mieszkańców bloków i miast, dla osób oczekujących posłuszeństwa i chętnej współpracy oraz dla wszystkich, którzy nie zaakceptują nocnego szczekania.

Ruch i szkolenie

Około godziny do półtorej spokojnego ruchu dziennie, plus możliwość swobodnego patrolowania terenu. Podhalan nie jest psem do biegania ani do sportu.

Spuszczanie ze smyczy poza terenem ogrodzonym jest ryzykowne ze względu na skłonność do rozszerzania terytorium.

Szkolenie wymaga cierpliwości i realistycznych oczekiwań. Podhalan nauczy się podstaw, ale nigdy nie będzie psem wykonującym komendy odruchowo. Przymus wywołuje opór, a monotonne powtarzanie ćwiczeń pies uzna za bezcelowe.

Socjalizacja od pierwszych tygodni jest przy tej rasie konieczna. Pies stróżujący, który nie poznał ludzi i sytuacji jako szczeniak, staje się dorosłym psem reagującym obronnie na wszystko.

Ogrodzenie musi być solidne i wysokie.

Do osiemnastego miesiąca ograniczaj obciążenia i skoki ze względu na rozwijające się stawy.

Pielęgnacja

Szczotkowanie dwa, trzy razy w tygodniu, sięgając do skóry. Największej uwagi wymagają grzywa, spodnie, okolice za uszami i pachy.

Dwa razy w roku podhalan zrzuca cały podszerstek. Przy psie ważącym pięćdziesiąt kilogramów ilość sierści jest ogromna, a szczotkowanie w tym okresie musi być codzienne.

Rasy nie strzyże się. Podwójna szata izoluje zarówno przed mrozem, jak i przed upałem.

Kąpiel rzadko, dwa, trzy razy w roku. Okrywa ma naturalną zdolność samooczyszczania: błoto po wyschnięciu daje się wyszczotkować.

Uszy sprawdzaj co tydzień, pazury skracaj regularnie, zęby czyść kilka razy w tygodniu.

Zwracaj uwagę na oczy, bo wywinięcie powieki występuje w tej rasie i wymaga czasem korekty.

Zdrowie owczarka podhalańskiego

Podhalan uchodzi za rasę stosunkowo zdrową, co jest efektem selekcji użytkowej i braku silnej presji wystawowej.

Dysplazja stawów biodrowych i łokciowych. Standardowe obciążenie ras dużych. Prześwietlenia rodziców to warunek konieczny.

Skręt żołądka. Ryzyko związane z głęboką klatką piersiową. Objawy to nieproduktywne odruchy wymiotne, powiększający się brzuch i niepokój. Stan nagły.

Zapalenie kości i chrząstki (OCD). Problem rozwojowy młodych psów ras dużych, nasilany przez zbyt szybki wzrost i nadmierny wysiłek.

Niedoczynność tarczycy. Objawia się przybieraniem na wadze, apatią i problemami skórnymi.

Wywinięcie powieki (ektropion). Występuje w rasie i przy nasilonej postaci wymaga korekty chirurgicznej.

Przegrzanie. Realne zagrożenie latem przy tej okrywie.

Objawy brzuszne i utrzymująca się kulawizna wymagają pilnej konsultacji weterynaryjnej.

Żywienie owczarka podhalańskiego

Okres wzrostu jest krytyczny. Szczeniak musi rosnąć powoli, na karmie dla ras dużych i olbrzymich o kontrolowanej zawartości wapnia. Przekarmiony podhalan rośnie szybciej, niż wytrzymują jego stawy. Szczegóły w poradniku o żywieniu szczeniaka.

U dorosłego psa dzienną porcję dziel na dwa posiłki ze względu na ryzyko skrętu żołądka i zapewnij godzinę odpoczynku po jedzeniu. Jak wyliczyć dawkę, opisaliśmy w tekście o tym, ile karmić psa.

Podhalan ma zaskakująco oszczędny metabolizm jak na swój rozmiar. To pies wyhodowany do pracy przy skromnym wyżywieniu, więc łatwo go przekarmić. Kontroluj sylwetkę dotykiem, bo obfita okrywa maskuje nadwagę.

Ze względu na obciążenie stawów u psów dorosłych pomocne bywają preparaty wspierające chrząstkę, których przegląd zebraliśmy w rankingu suplementów na stawy dla psa.

Zmiany karmy rozkładaj na 7-10 dni według schematu z artykułu jak zmienić karmę psa.

Historia rasy

Owczarek podhalański towarzyszy pasterzom w Tatrach i na Podhalu od stuleci. Należy do grupy białych psów stróżujących stada, rozprzestrzenionych wzdłuż łuku karpackiego i dalej na zachód Europy, prawdopodobnie wraz z wędrówkami pasterzy wołoskich.

Jego zadanie było jasne: żyć przy stadzie owiec, uznać je za własną grupę i bronić przed wilkami oraz niedźwiedziami. Pies nie zaganiał owiec, tylko je chronił, co tłumaczy jego samodzielność i brak potrzeby ciągłego kontaktu z człowiekiem.

Prace nad uporządkowaniem rasy rozpoczęto w Polsce w latach dwudziestych XX wieku, ale druga wojna światowa przerwała je i mocno przetrzebiła populację.

Odbudowę rasy prowadzono po wojnie, a wzorzec zatwierdzono ostatecznie w latach sześćdziesiątych. FCI uznaje podhalana jako rasę polską pod numerem 252.

Współcześnie podhalany wciąż pracują przy stadach owiec, a program ich wykorzystania jest jednym z elementów ochrony stad w rejonach występowania wilków.

Ile kosztuje owczarek podhalański i gdzie go kupić

Szczeniak z hodowli ZKwP kosztuje 3000-6000 zł.

O co pytać hodowcę:

• prześwietlenia bioder i łokci obojga rodziców,
• badanie tarczycy,
• czy psy z hodowli pracują przy stadach, czy są psami domowymi,
• jaki temperament mają rodzice wobec obcych.

Miesięczne utrzymanie to 500-700 zł, plus solidne ogrodzenie.

Ciekawostki

Białe umaszczenie psów stróżujących stada nie jest przypadkowe. Pozwalało pasterzowi odróżnić psa od wilka o zmierzchu i sprawiało, że pies wtapiał się w stado owiec.

Owczarek podhalański jest jedną z czterech rodzimych ras polskich uznanych przez FCI, obok polskiego owczarka nizinnego, ogara polskiego i charta polskiego.

Psy tej rasy są dziś wykorzystywane w programach ochrony stad przed wilkami, także poza Polską, jako alternatywa dla odstrzału drapieżników.

Podsumowanie

Owczarek podhalański to pies o jasno określonej funkcji, którą wciąż pełni: stróżowanie. Dla kogoś, kto mieszka poza miastem, ma dużą działkę i szuka psa spokojnego, samodzielnego i realnie pilnującego, to znakomity wybór i kawałek polskiej tradycji hodowlanej. Dla wszystkich pozostałych będzie źródłem frustracji.

Objawy brzuszne i kulawizna u psa tej wielkości zawsze wymagają szybkiej konsultacji z lekarzem weterynarii.