Pit bull terrier

Pit bull budzi w Polsce więcej emocji niż jakakolwiek inna rasa i bardzo rzadko są to emocje oparte na faktach. Jedni widzą psa niebezpiecznego z definicji, drudzy zapewniają, że wszystko zależy wyłącznie od właściciela. Obie skrajności mijają się z rzeczywistością. Warto zacząć od czegoś, o czym wielu opiekunów nie wie: w Polsce ta rasa formalnie nie istnieje w rejestrach hodowlanych, a jednocześnie jest wymieniona w rozporządzeniu jako pierwsza na liście ras wymagających zezwolenia.

Status rasy, czyli od czego trzeba zacząć

Amerykański pit bull terrier nie jest uznawany przez FCI, a co za tym idzie, nie jest uznawany przez Związek Kynologiczny w Polsce. Nie ma polskich ksiąg rodowodowych tej rasy, nie ma wystaw i nie ma oficjalnego wzorca obowiązującego w ZKwP. Rasę prowadzą amerykańskie organizacje UKC i ADBA, których dokumenty nie mają u nas statusu rodowodu.

Konsekwencja jest praktyczna. Pies sprzedawany w Polsce jako pit bull z papierami to zwykle albo amstaff, albo pies z dokumentem, który nie znaczy tego, co sugeruje sprzedający. Bardzo często pod nazwą pit bull kryją się po prostu mieszańce w typie molosowatym, i to one odpowiadają za sporą część statystyk pogryzień przypisywanych rasie.

Jednocześnie rozporządzenie MSWiA z 28 kwietnia 2003 roku wymienia amerykańskiego pit bull terriera jako pierwszą pozycję wykazu ras uznawanych za agresywne. Do tematu formalności wracamy niżej, bo jest to punkt, którego nie da się pominąć.

Charakter pit bulla

To pies wybitnie zorientowany na człowieka. Chce być blisko, szuka kontaktu, wchodzi na kolana niezależnie od własnej wagi i źle znosi samotność. Jako stróż wypada słabo, bo obcego wita zwykle entuzjastycznie. Selekcja użytkowa przez dekady eliminowała psy agresywne wobec ludzi, ponieważ w warunkach, w których rasa powstawała, człowiek musiał móc bezpiecznie rozdzielić psy.

Ta sama selekcja pozostawiła jednak drugą cechę: bardzo niską tolerancję innych psów. Dorosły pit bull często nie akceptuje psów tej samej płci, a konflikt raz rozpoczęty rzadko kończy się na demonstracji. Do tego dochodzi wysoki próg bólu i duża determinacja, czyli cechy, które sprawiają, że sytuacja, która u innej rasy skończyłaby się warknięciem i rozejściem, tu może się skończyć u weterynarza.

Nie jest to wina opiekuna ani dowód złego wychowania. To cecha rasy, którą trzeba znać i pod którą trzeba zaplanować życie psa. Socjalizacja od szczeniaka wyraźnie pomaga, ale nie tworzy psa, który będzie się swobodnie bawił na wybiegu z obcymi psami.

Pit bull jest przy tym pogodny, chętny do współpracy i szybko się uczy. Pracuje za jedzenie i za kontakt, dobrze reaguje na nagradzanie i wcale nie wymaga twardej ręki. Wymaga natomiast opiekuna, który jest konsekwentny i przewidywalny.

Wygląd i umaszczenie

To pies średniej wielkości, zwarty i wyraźnie umięśniony, ale przy tym lżejszy i bardziej sportowy niż amstaff. Psy mierzą zwykle 45-53 cm w kłębie i ważą 16-27 kg, suki są nieco mniejsze. Osobniki ważące czterdzieści kilogramów, reklamowane jako pit bulle, to zwykle mieszańce z molosami.

Sierść jest bardzo krótka, gładka i twarda w dotyku, bez podszerstka. Dopuszczalne są praktycznie wszystkie umaszczenia poza merle, przy czym najczęściej spotyka się płowe, pręgowane, czarne i niebieskie, zwykle z białymi znaczeniami.

Uszy w Polsce pozostają naturalne. Kopiowanie uszu jest u nas zakazane od 2012 roku i pies z przyciętymi uszami to albo pies sprowadzony, albo efekt zabiegu wykonanego nielegalnie.

Dla kogo jest pit bull, a dla kogo nie

Ta rasa ma sens u osoby aktywnej, która prowadziła już psa o mocnym charakterze, mieszka bez innego psa w domu i akceptuje, że spacery będą się odbywać na smyczy, często w kagańcu, i z omijaniem psich wybiegów. Pit bull dobrze funkcjonuje jako jedyny pies w rodzinie, także w mieszkaniu, bo nie jest szczególnie hałaśliwy i nie zajmuje dużo miejsca.

Nie jest wyborem dla pierwszego psa, dla domu z drugim psem tej samej płci, dla osoby pracującej dwanaście godzin poza domem ani dla kogoś, kto chce psa stróżującego. Nie jest też wyborem dla osoby, która nie ma zamiaru załatwiać formalności w gminie.

Uczciwie trzeba dodać jeszcze jedno: z psem tej rasy trzeba się liczyć z reakcjami otoczenia. Część osób zejdzie z chodnika, część zwróci uwagę, część zadzwoni na straż miejską. To codzienność, którą warto sobie wyobrazić przed zakupem.

Ruch i szkolenie

Dorosły pit bull potrzebuje około półtorej do dwóch godzin aktywności dziennie i jest to pies, który naprawdę potrafi z tego skorzystać. Sprawdza się w bieganiu, dogtrekkingu, sportach ciągnących i pracy węchowej. Bardzo dobrze wypada w nosework, bo lubi zadania i szybko się uczy.

Zabawy w przeciąganie i szarpaki są dla tej rasy naturalne i nie ma powodu ich unikać, o ile obowiązują jasne zasady rozpoczynania i kończenia zabawy.

Trzy rzeczy z listy szkoleniowej są ważniejsze od reszty. Pierwsza to chodzenie na luźnej smyczy, bo dorosły pies o tej masie mięśniowej potrafi ściągnąć z nóg. Druga to kaganiec, którego uczy się od szczeniaka jako czegoś neutralnego, a najlepiej przyjemnego. Trzecia to przywołanie i przerywanie zachowania na sygnał.

Socjalizacja z psami wymaga rozsądku. Do około roku życia większość pit bulli jest tolerancyjna, a problemy pojawiają się wraz z dojrzewaniem. Warto to przewidzieć i nie budować całej codzienności psa wokół kontaktów z obcymi psami, bo w wieku dwóch lat może się to skończyć.

Pielęgnacja

To jedna z najmniej wymagających ras pod tym względem. Wystarczy przeczesanie gumową rękawicą raz w tygodniu, żeby zebrać wypadający włos, i kąpiel raz na kilka miesięcy. Krótka sierść nie oznacza jednak braku linienia, bo pit bull gubi włos przez cały rok, a krótkie i sztywne włoski wbijają się w tkaniny.

Skóra wymaga uwagi. Brak podszerstka i pigmentu na jasnych partiach sprawia, że latem łatwo o poparzenie słoneczne, a zimą pies szybko marznie i potrzebuje okrycia.

Pazury skracaj co trzy, cztery tygodnie, uszy sprawdzaj co tydzień, zęby czyść regularnie. To rasa, która zwykle bez oporu pozwala na wszystkie te zabiegi, jeśli przyzwyczai się ją od szczeniaka.

Zdrowie pit bulla

Choroby skóry. To najczęstszy problem tej rasy. Atopowe zapalenie skóry, alergie pokarmowe i kontaktowe dają świąd, zaczerwienienia i nawracające infekcje. Jeśli pies zaczyna się drapać bez wyraźnej przyczyny, warto poszukać źródła, a nie tylko łagodzić objawy, o czym piszemy w tekście pies się drapie.

Demodekoza. Nużyca uogólniona pojawia się u tej rasy częściej niż u przeciętnej i zwykle wiąże się z zaburzeniem odporności.

Dysplazja stawów biodrowych. Występuje mimo średniej wielkości psa, więc badanie rodziców ma sens także tutaj.

Zerwanie więzadła krzyżowego. Bardzo umięśniony, dynamiczny pies o silnych tylnych kończynach jest na to szczególnie narażony, zwłaszcza przy gwałtownych zwrotach. Objawy i przebieg leczenia opisaliśmy w tekście o zerwanym więzadle u psa.

Niedoczynność tarczycy. Warto o niej pamiętać przy nagłej zmianie zachowania, przybieraniu na wadze i problemach ze skórą.

Wady serca. Zwężenie zastawki aortalnej występuje w rasie na tyle często, że osłuchanie serca u szczeniaka powinno być standardem.

Diagnozę zawsze stawia lekarz weterynarii. Ta lista służy do tego, żeby wiedzieć, co obserwować.

Żywienie pit bulla

To pies o dużej masie mięśniowej w stosunku do wagi i o sporym zapotrzebowaniu energetycznym przy realnym ruchu. Jednocześnie łatwo go przekarmić, gdy aktywność spada, a nadwaga u psa z predyspozycją do problemów z więzadłami jest szczególnie kosztowna. Dawkę warto wyliczyć i odmierzać, a jak to zrobić, opisaliśmy w poradniku ile karmić psa.

Ze względu na częste problemy skórne skład karmy ma tu większe znaczenie niż u wielu innych ras. Przy nawracającym świądzie, przewlekłym zapaleniu uszu i wylizywaniu łap pierwszym krokiem bywa zmiana białka w diecie, a nie kolejny szampon. Pomoże w tym tekst o tym, jak wybrać karmę dla psa z alergią, oraz poradnik jak czytać skład karmy dla psa.

U psów aktywnych sportowo warto zadbać o stawy, zwłaszcza po trzecim roku życia. Preparaty stosowane w tym celu zebraliśmy w rankingu suplementów na stawy dla psa.

Historia rasy

Rasa wywodzi się z krzyżówek buldogów z terierami, dokonywanych w Wielkiej Brytanii w pierwszej połowie XIX wieku. Powstałe psy, zwane bull and terrier, wykorzystywano w walkach, które w 1835 roku zostały w Anglii zakazane. Emigranci przewieźli te psy do Stanów Zjednoczonych, gdzie hodowla toczyła się dalej.

W Stanach psy typu pit bull pracowały także na farmach, przy spędzaniu bydła i jako psy rodzinne. Na przełomie XIX i XX wieku były w Ameryce rasą popularną i pozytywnie kojarzoną, wykorzystywaną między innymi w plakatach propagandowych z czasów pierwszej wojny światowej.

W 1898 roku klub UKC zarejestrował rasę pod nazwą American Pit Bull Terrier. W 1936 roku AKC zarejestrował część tej samej populacji jako Staffordshire Terrier, później American Staffordshire Terrier, i od tego momentu obie linie zaczęły się rozchodzić. Amstaff poszedł w stronę wystawową i został z czasem uznany przez FCI, pit bull pozostał poza tym systemem.

Zła reputacja rasy narosła w latach osiemdziesiątych XX wieku, wraz z nielegalnymi walkami psów i doniesieniami medialnymi. W Polsce fala popularności przypadła na lata dziewięćdziesiąte i przyniosła sporo psów hodowanych bez żadnej selekcji charakteru, co odbija się na wizerunku rasy do dziś.

Formalności w Polsce

Amerykański pit bull terrier znajduje się w wykazie ras uznawanych za agresywne, określonym rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 28 kwietnia 2003 roku. Utrzymywanie psa tej rasy wymaga zezwolenia wydawanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta właściwego dla miejsca zamieszkania.

Wniosek składa się w urzędzie gminy. Zwykle wymaga podania danych psa, informacji o warunkach jego utrzymywania i sposobie zabezpieczenia posesji. Opłata jest niewielka, ale brak zezwolenia jest wykroczeniem zagrożonym grzywną.

Sytuacja jest tu specyficzna, bo rasa nie ma w Polsce rodowodów, a mimo to figuruje w wykazie. W praktyce urzędy oceniają to na podstawie dokumentów psa i jego opisu, a rozstrzygnięcia bywają różne w różnych gminach. Jeśli twój pies jest opisany w książeczce zdrowia jako pit bull albo mieszaniec pit bulla, najprościej i najbezpieczniej jest zapytać w swojej gminie i złożyć wniosek.

Niezależnie od przepisów, w miejscach publicznych ten pies powinien chodzić na smyczy, a w miejscach zatłoczonych także w kagańcu. Nie ze względu na wizerunek, tylko dlatego, że konsekwencje konfliktu z innym psem są przy tej rasie poważniejsze niż przeciętnie.

Ile kosztuje pit bull i gdzie go kupić

Ceny szczeniąt wahają się zwykle od 2000 do 6000 zł, ale przy braku uznanej hodowli w Polsce cena mówi tu bardzo niewiele o jakości psa. Nie ma organizacji, która weryfikowałaby pochodzenie, badania i selekcję charakteru, więc cały ciężar sprawdzenia spada na kupującego.

Na co zwrócić uwagę:

• czy możesz zobaczyć obojga rodziców i jak zachowują się przy obcym człowieku,
• czy hodowca wykonuje jakiekolwiek badania, na przykład prześwietlenie bioder i osłuchanie serca,
• w jakich warunkach dorastają szczenięta i jaki mają kontakt z ludźmi,
• czy hodowca w ogóle pyta cię o warunki, w jakich pies ma mieszkać.

Warto rozważyć adopcję. W polskich schroniskach jest bardzo dużo psów w typie pit bulla i amstaffa, często dorosłych, o znanym już charakterze. Dorosły pies o sprawdzonym zachowaniu wobec ludzi i psów bywa bezpieczniejszym wyborem niż szczeniak nieznanego pochodzenia.

Miesięczne utrzymanie to realnie 300-500 zł, plus rezerwa na leczenie skóry, które przy tej rasie bywa pozycją stałą.

Ciekawostki

Sean, pies rasy pit bull, przez lata figurował w amerykańskich rejestrach jako pies terapeutyczny odwiedzający hospicja. Rasa jest w Stanach szeroko wykorzystywana w terapii i w pracy węchowej, między innymi w wykrywaniu narkotyków.

Petey, pies z serii filmowej Nasza Banda z lat dwudziestych i trzydziestych XX wieku, był pit bullem. To dobrze pokazuje, jak bardzo zmienił się wizerunek rasy w ciągu stulecia.

Popularne przekonanie, że pit bull ma blokadę szczęk, nie ma podstaw anatomicznych. Badania budowy czaszki nie wykazały żadnego mechanizmu tego rodzaju. Siła zgryzu tej rasy nie odbiega istotnie od innych psów podobnej wielkości, natomiast wyróżnia ją determinacja i odporność na ból.

Podsumowanie

Pit bull to pies bardzo przywiązany do ludzi, chętny do współpracy i wygodny w codziennej pielęgnacji, a jednocześnie obciążony realną trudnością w kontaktach z innymi psami i skomplikowanym statusem prawnym. W Polsce nie ma go w rejestrach ZKwP, ale jest w wykazie ras wymagających zezwolenia gminy, i te dwie rzeczy trzeba pogodzić przed przyjęciem psa do domu.

Dla doświadczonego opiekuna, który zaakceptuje smycz, kaganiec i brak psich wybiegów, jest to towarzysz na kilkanaście lat. Dla osoby, która kupuje go pod wpływem wyglądu albo mody, jest to zwykle pies oddany w wieku dwóch lat, gdy pojawia się pierwszy poważny konflikt.

Przy każdej wątpliwości dotyczącej zdrowia albo diety psa skonsultuj się z lekarzem weterynarii, który zna twojego psa.