Border collie

O border collie mówi się, że to najmądrzejszy pies świata. To prawda, ale prawda niewygodna, bo inteligencja u psa oznacza przede wszystkim potrzebę zajęcia. Border pozostawiony bez pracy nie robi się leniwy, tylko wymyśla ją sobie sam, a jego pomysły rzadko pokrywają się z planami opiekuna. Ta rasa jest fantastyczna dla ludzi, którzy chcą z psem coś robić, i frustrująca dla wszystkich pozostałych.

Charakter border collie

Border jest czujny, skupiony i nastawiony na współpracę. Obserwuje opiekuna nieustannie i wychwytuje sygnały, których inne psy nie zauważają: sięgnięcie po smycz, zmianę tonu głosu, spojrzenie w stronę drzwi.

Instynkt pasterski jest u niego bardzo silny i objawia się charakterystycznym niskim skradaniem oraz intensywnym wpatrywaniem, zwanym w hodowli “okiem”. Pies kieruje ten instynkt na to, co się rusza: owce, rowery, samochody, biegające dzieci. Nie jest to agresja, tylko praca bez zleceniodawcy.

Wobec obcych bywa powściągliwy, czasem nieśmiały. Wczesna socjalizacja ma tu duże znaczenie, bo border źle zsocjalizowany łatwo staje się lękliwy wobec hałasu i tłumu.

Jest wrażliwy. Krzyk i szarpanie działają na niego destrukcyjnie i szybko prowadzą do wycofania. Za to na spokojne, jasne prowadzenie odpowiada niemal natychmiast.

Nuda jest jego głównym wrogiem. Znudzony border rozwija zachowania kompulsywne: gonienie cieni, łapanie odbić światła, obsesyjne szczekanie. Te nawyki bardzo trudno później wygasić.

Wygląd i umaszczenie

To pies średniej wielkości, harmonijnie zbudowany, sprawiający wrażenie zwinności i wytrzymałości bez ciężkości. Charakterystyczne jest niskie noszenie głowy w ruchu, typowe dla pracy z owcami.

Wzorzec przewiduje dwie odmiany włosa: umiarkowanie długą z grzywą, pióropuszami i spodniami oraz krótką. Obie mają gęsty, miękki podszerstek.

Dopuszczalne są rozmaite umaszczenia, pod warunkiem że biel nie dominuje. Najbardziej znane jest czarno-białe, ale spotyka się też czekoladowe, trójbarwne, czerwone i blue merle. Przy umaszczeniu merle obowiązuje ta sama zasada co u innych ras: nie kojarzy się dwóch psów merle ze sobą, bo potomstwo obarczone jest ryzykiem głuchoty i wad wzroku.

W rasie istnieje wyraźny podział na linie pracujące, hodowane wyłącznie pod kątem zdolności pasterskich, i linie wystawowe. Psy z linii pracujących mają zwykle jeszcze wyższe potrzeby ruchowe.

Dla kogo jest border collie, a dla kogo nie

To rasa dla osób uprawiających sporty kynologiczne, dla pasterzy, dla biegaczy, dla ludzi mieszkających w domu z ogrodem i mających czas na codzienną pracę z psem.

To zły wybór na pierwszego psa, dla osób pracujących na pełen etat poza domem, dla kogoś, kto szuka spokojnego towarzysza spacerów, oraz dla rodzin z małymi dziećmi, które biegają po mieszkaniu. Border w takim domu nie jest szczęśliwy, a jego frustracja szybko zamienia się w problemy behawioralne.

Ruch i szkolenie

Dorosły border potrzebuje 2-3 godzin aktywności dziennie. Kluczowy jest jednak jej rodzaj. Sam bieg czy godzina rzucania piłki podnoszą poziom pobudzenia, zamiast go obniżać. Znacznie lepiej działają: praca węchowa, nauka nowych komend, trening posłuszeństwa, agility, frisbee, treibball, a najlepiej praca z owcami, jeśli jest dostępna.

Border uczy się w tempie, które zaskakuje. Potrafi opanować komendę w kilku powtórzeniach i zapamiętać nazwy kilkudziesięciu przedmiotów. Ta łatwość ma jednak drugą stronę: równie szybko uczy się rzeczy niepożądanych.

Nauka wyciszania jest u tej rasy równie ważna jak nauka komend. Border musi umieć położyć się i nic nie robić, a to nie przychodzi mu naturalnie.

Pielęgnacja

Odmiana półdługowłosa wymaga szczotkowania dwa, trzy razy w tygodniu, ze szczególną uwagą na grzywę, spodnie i pióropusz na ogonie. Odmiana krótkowłosa wystarczy raz w tygodniu.

Rasa linieje sezonowo, dwa razy w roku bardzo obficie. W tym okresie szczotkowanie codzienne to konieczność.

Border nie wymaga strzyżenia. Kąpiel co dwa, trzy miesiące w zupełności wystarcza. Sprawdzaj opuszki po intensywnych treningach na twardym podłożu, bo przy jego stylu pracy łatwo o starcia i pęknięcia.

Zdrowie border collie

Anomalia oka collie (CEA). Wrodzona wada rozwojowa naczyniówki, występująca w rasie często. W łagodnej postaci nie wpływa na widzenie, w ciężkiej prowadzi do odwarstwienia siatkówki. Szczenięta bada się okulistycznie w wieku 6-8 tygodni, dostępny jest też test DNA.

Mutacja MDR1. Powoduje nadwrażliwość na wybrane leki, w tym niektóre preparaty przeciwpasożytnicze i środki znieczulające. U psa z mutacją standardowa dawka może wywołać ciężkie objawy neurologiczne. Test DNA wykonuje się raz w życiu i wynik warto mieć w dokumentacji psa.

Dysplazja stawów biodrowych. Rodzice szczeniaka powinni mieć wyniki prześwietleń.

Padaczka idiopatyczna. Występuje w rasie i ujawnia się zwykle między pierwszym a piątym rokiem życia. Nie ma testu wykluczającego, dlatego istotny jest wywiad o zdrowiu psów z linii.

Ceroidolipofuscynoza neuronalna (NCL). Śmiertelna choroba neurodegeneracyjna, na szczęście z dostępnym testem DNA. Odpowiedzialne hodowle testują.

Zaburzenia kompulsywne. To nie choroba genetyczna, tylko skutek nudy, ale u tej rasy występuje na tyle często, że warto o nim mówić w kontekście zdrowia.

Wszystkie te punkty służą do rozmowy z hodowcą i weterynarzem, a nie do samodzielnego diagnozowania.

Żywienie border collie

Border rzadko ma problem z nadwagą, bo spala dużo energii. Zapotrzebowanie u psa pracującego lub trenującego sport może być wyraźnie wyższe niż wynikałoby z tabeli na opakowaniu karmy. Sposób wyliczenia dawki znajdziesz w poradniku o tym, ile karmić psa.

Przy intensywnym treningu posiłki rozkłada się tak, by pies nie ćwiczył bezpośrednio po jedzeniu. Dwa posiłki dziennie, oddzielone od wysiłku co najmniej godziną, to standard.

Bordery bywają wrażliwe na zmiany karmy i reagują luźnym stolcem. Przejście rozkładaj na 7-10 dni według schematu opisanego w artykule jak zmienić karmę psa. Przy przewlekłych problemach trawiennych pomocne bywa wsparcie probiotyczne, którego zestawienie zebraliśmy w rankingu probiotyków dla psa.

Przy dużej aktywności pilnuj też nawodnienia, zwłaszcza latem. Ile pies powinien pić, opisaliśmy w tekście o tym, ile wody powinien pić pies.

Historia rasy

Rasa pochodzi z pogranicza Anglii i Szkocji, skąd wzięła nazwę: border oznacza granicę. Przez stulecia hodowano tam psy wyłącznie pod kątem umiejętności pracy z owcami, nie zwracając uwagi na wygląd.

Za protoplastę współczesnych borderów uznaje się psa o imieniu Old Hemp, urodzonego w 1893 roku w Northumberland. Pracował w charakterystycznym, cichym stylu, bez szczekania i gryzienia, kierując owcami samym spojrzeniem i pozycją ciała. Odbił się na rasie tak mocno, że niemal wszystkie współczesne bordery wywodzą się od niego.

Nazwa Border Collie została użyta po raz pierwszy w 1915 roku. FCI uznała rasę dopiero w 1976, a Kennel Club w 1976 roku, długo po tym, jak psy te zdominowały zawody pasterskie.

Ile kosztuje border collie i gdzie go kupić

Szczeniak z hodowli ZKwP kosztuje 3000-7000 zł.

O co pytać hodowcę:

• wyniki badania okulistycznego szczeniąt w kierunku CEA,
• test DNA na MDR1, NCL i CEA u rodziców,
• prześwietlenia bioder,
• czy miot pochodzi z linii pracującej, czy wystawowej i jakim temperamentem charakteryzują się rodzice.

Ostatnie pytanie jest przy tej rasie kluczowe. Szczeniak z linii pracującej trafiający do spokojnego domu to najczęstsza przyczyna problemów, z jakimi bordery trafiają potem do behawiorystów i do adopcji.

Miesięczne utrzymanie to 300-450 zł, plus koszty szkoleń i sportów, które przy tej rasie traktujemy jako wydatek stały.

Ciekawostki

Border collie o imieniu Chaser nauczył się rozpoznawać nazwy ponad tysiąca przedmiotów i potrafił wybrać właściwy na komendę, co stało się przedmiotem publikacji naukowych o poznaniu u psów.

Praca pasterska border collie opiera się na “oku”, czyli hipnotyzującym spojrzeniu, które zatrzymuje owce w miejscu. To zachowanie odziedziczone po wilczym sposobie osaczania zdobyczy, tyle że pozbawione fazy ataku.

W brytyjskich zawodach pasterskich sheepdog trials psy tej rasy pracują na sygnały gwizdkiem, rozpoznając kilkanaście różnych komend z odległości kilkuset metrów.

Podsumowanie

Border collie to pies wybitny, ale wymagający partnera, a nie właściciela. Jeśli szukasz psa do sportu, pracy albo codziennej nauki i masz na to realnie dwie, trzy godziny dziennie, trudno o lepszy wybór. Jeśli chcesz spokojnego towarzysza wieczornych spacerów, ta rasa uczyni nieszczęśliwymi obie strony.

Przed pierwszym odrobaczeniem lub zabiegiem w znieczuleniu porozmawiaj z lekarzem weterynarii o teście MDR1.